4-р сарын 9
13 цаг 23 минут

Мөнгөн савны ёроол дахь Хүннү үсгээс бүрдсэн бичээсийн тухай

Хийхгүй ажлын томыг сонго, чихэнд чимээтэй (чимэгтэй)

Хийх ажлын голыг сонго, аргачлалтай

С.Сэргэлэн

Сэргэлэн Интернэйшнл Экспидишион турк уйгурын үеийн руни бичиг угтаа хүннү бичээс гэдэг хөдөлшгүй баримтыг хэл түүх археологи өгүүлсэн хоёр дугаар нийтлэлээр та бүхэнд хүргэсэн билээ. Гуравдугаар нийтлэлээр хүннү бичээс дундад Азийн түрэг гаралтай үндэстнүүдийн болон өнөөгийн түрк улсын хэлээр тайлагдсангүй, бичгийг үлдээсэн үндэстний угш тогтоогдоогүй, бичгийг судлаачид одоо хүртэл тааварлан тайлж байгаа тухай өгүүлсэн билээ.

Харин анхдугаар нийтлэлээр монголчууд бид малгай сольж байснаас толгой солиогүй, Орхон Сэлэнгэ туул голын савдаа хаанаас ч ирээгүй хаашаа ч яваагүй тул энэ бичиг манай өвөг дээдсийн бичиг мөн гэж уншигч танд ухуулсан (баталгаа нотолгоо хүргэгдээгүй). Эхлээд уг бичээс бусдынх биш гэдгийг хөдөлшгүйгээр нотлоё дараа нь манай өвөг дээдсийнх болох тухай хөдөлшгүй баримт гаргах утгаар (логикоор) нийтлэлүүд хүргэгдэж байна.

ШОРООН ДОВНЫ МӨНГӨН САВНЫ ХҮННҮ БИЧЭЭСИЙН ТАЙЛАЛ

Эх сурвалж- “Мартагдсан Пүгү аймаг” 2017 Гончигийн Батболд.

Энэ удаагийн нийтлэлээр мөнгөн савны бичээсийг Хүннү-Монгол хэлний судлаач хэрхэн тайлсныг, өвөг түрэг хэлний судлаачид хэрхэн тайлсныг уншигч танд хүргэнэ. Өнөөдөр бид гэр бүлийн ой санамжаараа үндсэн ой санамжтай эх хэлээ бишрэхэд (ойлгоход) бага зэрэг бэрх болно. Бусад үндэстнүүдэд яаж ч тайлбарлаад огт ойлгохгүй гэдгийг та бүү мартаарай.

1. Бичээсийн эхийн сийрүүлэг:

2. Үсгийн галиг: QWTLGBWLŋa : SABGDSEI: QIBLGNLGBL ŋa

3. Үгийн тайлбар: Котлог болонго сабыг дэшэй ик иблэг н илиг болнго. Сабыг дэшэй буюу савыг дээшээ энэ хоёр үгийг ямарч монгол ойлгоно.

Ик иблэг н буюу Их эв + лэг нь. Их эвийг монголчуудын мэднэ. Их эвлэг нь буюу Их эвлэх нь. Харьцуулах үг: Царай +лаг = царайлаг. Царайлаг нь = cайхан царайлах нь. Их эвлэх нь. Уншигч танд ойлгомжтой болж байгаа байхаа.

Ил гэдэг улс гэдэг үг. Илиг улсыг. Хүннү бичгээрээгэж (билгэ хааны бичээсэнд ) 
гэж дангаараа (тэсийн, Тариатын бичээсэнд) байна. Котлог = кот + лог буюу гойд + лог. Энд уншигчдад жоохон тайлбар хэрэгтэй. Бид гоц гойд гэж ярьдаг. Угтаа дуудлага нь гоц год гэсэн үг буюу д ж заримдаг ( зарим нь д – ээр дуудна, зарим нь ж-ээр дуудна). Ийм жишээ: адил=ижил, дур гутрав = дур гужрав (нууц товчоо), битгий=бижгий. Энэ тухай хожим нийтлэл хүргүүлнэ. Котлог гэдгийг годлог буюу гоц- годлог гэвэл та ойлгох байхаа.

Бурхны шашны хийморь гэдэг угийг котлогын утгаар өнөө өргөнө хэрэглэж байна. Гоц-годлог болонго савыг дээшээ их эвлэх нь илиг болонго. Энэ өгүүлбэрийг уншигч та ойлговол би баярлана.

Өнөөгийн аман аялгаар: гоц-год болон хө савыг дээшээ их эвлэх нь илиг (улсыг) болон хө. Дээшээ - энэ үг надад шинэ үг. Бусад үгс хадны бичээсээр арвин байна.

ЭНД ТИЙН ЯЛГАЛЫН ТОМ АЛДАА БАЙНА

Өвөг дээдсийн бичээсэнд биш өнөөгийн бидэнд. Жишээ нь : чоно харвав гэвэл өвөг дээдэс чоно овогтой хүн харвав гэж ойлгоно. Чоныг харвав гэвэл өвөг дээдэс бидэнтэй адил ойлгоно. Даагыг шүдлэн болгоно гэж хэлдэггүй. Даага өөрөө шүдлэн болдог (хөндлөнгийн нөлөөгүй). 

Хөгжилтэй Улс болно гэж бид хэлдэг. Өвөг дээдэс улсыг хөгжүүлнэ гэж хэлнэ. Учир нь улс өөрөө хөгждөггүй. Манай өвөг дээдэс зөв хэлж зөв ойлгодог байсан байна.

МОНГОЛ ХҮНИЙ БИЛЭГДЭЛ

Өнө цагийн монголчууд бид өвөг хүннүчүүд шигээ адилхан дээшээ харсан савыг бэлгэддэг. Хүннүчүүд Тахилга тайллага хийхдээ дээшээ харсан аяган (хавирган) сартай өдрийг харж хийдэг. Хөмөрсөн аяган сар хүннүчүүдийн бэлэг тэмдэг байгаагүй, бүтэн нарны доор дээшээ харсан аяган сар хүннүчүүдийн бэлэг тэмдэг өдгөө манай соёмбод зуларна ( гэрэлтэнэ).

ШОРООН ДОВЫН МӨНГӨН САВНЫ БИЧЭЭС АЛЬ ҮЕИЙХ ВЭ?

Шороон Довын бичээс аль үед бичсэнийг хэлэх боломж байна. Бичгийн хэлбэрээс хархад Уйгарын үеийн бичээс. Энийг  үсгүүдээс харж болно. Уг бичээсийн гол утга Илтэй (улстай) болох. Уйгурчууд Киданы дор байсан үе болно. Ингэхлээр 9-р зууны дундаас хойш 11 зууны эхэн гэсэн дүгнэлтэд хүрч байна.

ӨВӨГ ТҮРГ ХЭЛНИЙ СУДЛААЧИД

Шороон Довны мөнгөн савны хүннү бичээс. 

 

Дээрх бичээснүүдийг профессор Т.Осава, К.Сүзүки нар уншиж тайлсан нь тун хачирхалтай санагдана.

Танд аз жаргалтай байг,аа! Сэбигдэш аа!

Тэнгэр бурхны сайхан сэтгэл ба хайр ивээл байг,аа!

Монголын судлаач Ц. Баттулга бүр хачирхалтай уншсан байна.

Сибэг Эдси жаргалтай, амгалантай болог оо, өлзийтэй болог оо.

Т.Осава яаж 9-11 р зуунд амьдарч байсан Сэбигдэш найзынхаа нэрийг таниваа. Ц.Баттулга судлаач Сибэг Эдси найзтай юм байна. Хүннү-Монгол хэл судлаач миний бие та хоёрын найзыг хүндэлье. Харин жаргалтай, амгалантай, өлзийтэй гэсэн үгс хаана байна? Савыг бичсэн уйгурчуудын толинд перс араб үгс байхгүй. Уйгуруудаас хэсэглэн 840-д онд Турпан нүүсэн цөөхөн уйгурчуудын толинд нийлээд хожим перс араб үг орсон (энэ тухай сонирхолтой баримтуудыг хожим хүргэе). Залуу судлаач Р.Мөнхтулгын уншлага:

Савны эзэн нь аз жаргалтай, амгалан болог оо. Өлзийтэй болог оо! Сав – энэ үгийг таньжээ.

Хүннү-Монгол хэлийг өвөг түрг хэл гэж андуурав. Эзэнгүй, хэнч ярьдаггүй, эргэх холбоо байхгүй болсон өвөг түрг хэл гэж судлаачид дүгнэв. Таавар уралдаан болов. Хэн том дуугарсан нь, хэн чихэнд их чимээтэй нь өнгөлөх болов. Дээрхи хоёр судлаачийн чимээ Томсоны хажууд өчүүхэн. Дээр тэнгэр нураж доор газар цөмрөхгүй бол тург бидэн эзэн хэвээрээ байна гэжээ ( Хялбарчилсан орчуулга). Тэнгэр итгэ ахуйтай манай өвөг дээдэс нурах Тэнгэрээ итгэх үү.

Толгойд орохгүй зүйл. – узай (өнө эртний) хөх тэнгэр (Культээхэний бичээс). Мөнх хөх тэнгэр (Нууц Товчоо). Тэнгэр нурах ойлголт өвөг дээдсэд маань байгаагүй. Тэнгэрийг биет бус орон зай ( SPACE ) гэж тэд хардаг .

ДҮГНЭЛТ: Гол дүгнэлтийг уншигч та энэ удаа өөртөө хийгээрэй. Судлаач Ц.Баттулга, Р. Мөнхтулга хоёрт хэн ч буруу үрүүлэх ёсгүй. Хүннү-Монгол бичиг гэж хэн ч таниагүй байсан. Манай нутгаас олдож байгаа бичээснүүдтэй хэн нэгэн ноцолдох үүрэгтэй. Тэд энэ ажлаа л хийж байсан.

Дээшээ харсан саваар билэгдэв. Гэр бүлийн хэлээр Савыг дээшээ гэж билэгдэв. Үндсэн хэлээр

Билэгдсэн Хурган овогт Сэрээнэндавгын Сэргэлэн. Сэргэлэн Интернэйшнл Экспидишион.

Дараагийн дугаарт C.E.Малов, Г. Жиро, Г. Айдаров, Мухаррем Эргин, Толат Текин,Б.Базылхан, Мехмет Өлмез, Л.Болд нарын таавар үндсэн өгүүлбэрийн бүтцийг эвдсэн тухай....

Өмнөх нийтлэлийг 1 2 3 дарж уншина уу...

ҮРГЭЛЖЛЭЛ БИЙ... 

Sergelen international expedition

4
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

4 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

66.181.187.64Зочин   • 2018, 5 сарын 14. 11 цаг 06 минут

ene tuxain vedee arxi uudag mungun xundaga n bsan bx .tegwel (getlex boltugai* sawig deeshee* ix ewlex n uls boltugai) gesen eruuliin vg bna geed gurdwul bolj bnuu. tanii tailsniig guiwuulsand uuchlaarai

103.87.255.421   • 2018, 4 сарын 12. 17 цаг 34 минут

СОНИРХОЛТОЙ САНАГДЛАА

59.153.115.226Зочин   • 2018, 4 сарын 9. 14 цаг 47 минут

Хүннүг монголын өвөг гээд баталчихвал амьд явсных нь утга учир гүйцэх гээд байна аа даа? Харин энэ амбийц нь шинжлэх ухаанд харш. Өчүүхэн явцуу эрх ашиг юм. Эрдэмтэд нь ажлаа хийг дээ. Манай эрдэмтэд эрүүлээр сэтгэхийг бэлгэдье.

202.55.184.18Зочин   • 2018, 4 сарын 9. 15 цаг 24 минут

чиний эзэнд л харш байх, манкурт хэвтэй мангар хөвүүн минь

Шинэ мэдээ

А.Амгаланболд: Өдөрт 60-70 хүн гэмтлийн зэрэг тогтоолгох шинжилгээ хийлгэхээр ирж байна4 минут 38 секундын өмнөМонгол банк, СЗХ-ны ажилтнуудын ХОМ-ийг шалгаж эхэлжээ7 минут 31 секундын өмнөЭэлжит бус чуулган өнөөдөр хаалтаа хийнэ17 минут 31 секундын өмнөАН-ынхны зохион байгуулах жагсаалаар энэ хаврын синдром эхлэх бололтой27 минут 24 секундын өмнөЭнэ өдрийн зурхай57 минут 44 секундын өмнөЦаг агаарын урьдчилсан мэдээ1 цаг 8 минутын өмнөМонгол Улс, ОХУ-ын ГХЯ-д хоорондын зөвлөлдөх уулзалт болов3 сар 25. 19:46Филиппинд хүмүүс Англи хэлийг яаж ингэж хурдан сураад байна?3 сар 25. 18:25Си Жиньпин, II Альберт нар хоёр улсын харилцааг бэхжүүлэхээр тохиролцжээ3 сар 25. 18:00Багш нарын 50 орчим хувь нь Венесуэлийг орхин явжээ3 сар 25. 17:55Орос, Японы эрдэмтэд 28,000 жилийн настай арслан зааны эсүүдийг дахин амьдруулжээ3 сар 25. 17:50Такакэйшёо: Би багаасаа л өөрөөсөө том биетэй хүүхдүүдтэй барилддаг байсан3 сар 25. 17:45Танд хэрэгтэй санаанууд: Энгийн атлаа өвөрмөц шийдэл3 сар 25. 17:40Бүх цаг үеийн шилдэг 500 дуу: №273 Kanye West, ‘Jesus Walks’3 сар 25. 17:35“Nike“-ийн өөрөө үдээсээ чангалдаг сагсан бөмбөгийн пүүз худалдаанд гарчээ3 сар 25. 17:30Хоолны хэмжээ ба илчлэгийг багасгаснаар урт наслах боломжтой3 сар 25. 17:25Арчаатай эмэгтэй ба арчаагүй эмэгтэй3 сар 25. 17:20Гризманн багийн лидер гэдгээ харуулсаар3 сар 25. 17:15"Эрх чөлөө" ажиллагаа явуулахад бэлтгэхийг уриалав3 сар 25. 17:10Хустайн байгалийн цогцолборт газрын ховор амьтдыг агнах тохиолдол буурахгүй байна3 сар 25. 17:05Эрдэмтэд нас уртасгадаг аргыг нэрлэв3 сар 25. 17:00Эден Азар багаа ялалтад хүргэв3 сар 25. 16:55Агаарын бохирдол хулгануудыг үргүйдэлд хүргэдгийг тогтоожээ3 сар 25. 16:50Энэ долоо хоногт цаг агаар ямар байх вэ3 сар 25. 16:45Хойд Солонгост байдаг хамгийн сайхан 10 зүйл3 сар 25. 16:40Цагаачдын цуваа АНУ-ыг чиглэн хөдөлжээ3 сар 25. 16:35Вьетнамд сүрьеэ өвчний улмаас олон мянган хүн нас барж байна3 сар 25. 16:30Назарбаевын охин хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг “үзээрийн муухай амьтад” гэжээ3 сар 25. 16:252.4 сая төл бойжиж байна3 сар 25. 16:20“Boeing” компанид өргөн хүрээний эрх мэдлийг олгосон гэж мэдээлэв3 сар 25. 16:15
© 2008 - 2019 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.