5-р сарын 3
9 цаг 45 минут

Хүннү-Монгол хадны бичээсийн үгийн тайлбар

Түрг, Уйгур өвгийн маань бичээсийн ач тус: Ул хадны бичээсийн өгүүлэл нь түүхэн чухал баримт бөгөөд манай улсын үндэсний аюулгуй байдлын дархлаа болно. Мануус хадны бичээсээ тайлсаар өнөөгийн монголчууд Орхон, Сэлэнгэ, Туулын сав талдаа хаанаас ч ирээгүй хашаа ч яваагүй гэдгээ дэлхий нийтэд нотлон батална. Ингэснээр манай үр хойчистой газар усыг нь түүхийн гипнозод орсноор нь түрий барин булаацалдах санаархлыг улаар нь үгүй хийнэ. Бид мануусын түүхийн тухай дэлхийн хүмүүсийн ташаа мэдлэгийг засна.

Хүннү-монгол бичээсийг судлаагүй ганц ч судлаач байж болшгүй. Монгол Улсын нутагт байгаа хадны бичээс одоогийн байдлаар нийт 1200 орчим үг агуулсан байна. Нэг талаас хадны бичиг өвөг хэл биш, өнөөгийн бидэн хэрэглэж буй амьд хэл, нөгөө талаас бид бичгээ тайлсан тул өнөөгийн гэр бүлийн, гэмтэлтэй монгол хэлийг сэргээхэд, үгийн тоо хангалттай гэж мануус дүгнэдэг. Англи хэлний 2500 суурь үгийг мэдэж байвал өнөөгийн өдөр тутмын хэвлэлээр гарах нийтлэлийн 90 хувийг билирнэ гэж Education First нийтэлжээ. Ханзаар бичсэн Нууц товчоотой харьцуулахад эх хэлээр, эх бичгээр бичсэн нь хадны бичээсэнд давуу тал олон байна. Орчин цагийн монгол хэлний дуудлагыг, өгүүлбэрийн бүтэц, тийн ялгалыг зөвөөр сэргээх эх сурвалж болно. Гээгдсэн, утга даялсан үгсийг засах, үйлийн цагийг зөв нэрлэх эх сурвалж болно. Хэл, түүх судлаачдын хамгийн том үйл бол түүхэн эх сурвалжийг тайлан монголчууддаа хүргэх. Үүнээс эрхэм үйл судлаач хүнд үгүй. Багшийнхаа конспектоос холдож үзээгүй, хүмүүсийн нийтлэлүүдийг хаман нэгтгэн хэнд ч хэрэг үгүй ном гаргадаг нэгнийг цалин авагч, алагч гэвэл зөв болно. Шинжлэх ухаан (анализ синтез) гэдэг бол шинжлээд ухааныг нь ол гэсэн утга. Өнөөдөр Монгол Улс юугаар баян бэ гэвэл шинжлээд, шинжлээд ухааныг нь олдоггүй шинжээчдээр баян болжээ.

Тэд хэзээ ч сэргээж чадашгүй. Истамбулын түркүүдийн тольны арван хувь хүннү-монгол үгс, үлдсэн 90 хувь нь перс, араб буюу бусад хэлний үг эзэлж байна. Хасагуудын үгийн сангийн 60 орчим хув нь араб перс дөнгөж 40 орчим хувь хүннү-монгол үг байна. Түрг, Уйгур өвөг дээдсийн бичээсэнд Согд, Бухараг, Чихэр (хүний нэр) гэсэн гуравхан перс үг байна. Бусад нь хүннү-монгол үгс. Хасаг, Түрк хүмүүсийн бэрхшээл нь олон хэл хоорондоо удаан жилээр гагнагдан хайлш болсон учир буцаан салгаж чадахгүйд оршино. Хадны бичээс изийг гүрж (үндсээр нийлүүлж) бичсэн учир изээр нь салгаж тайлна. Хайлш хэлтэй хүмүүстэй үүнийг хийж чадахгүй.

Нутгаасаа хашаа ч яваагүй хаанаас ч ирээгүй монголчууд үүнийг хийж чадлаа. Хэрэв сүүлийн 300 жил үндсэн хэлийг засаж залах ажил явагдсан бол хадны бичээсийн галигийг монголчууд шууд унших байв. Өнөөгийн гэр бүлийн, гэмтсэн хэлтэй дурын нэгэн монгол хүн нийт үгийн 70 хувийг ямарч туслалцаа тайлбар авахгүйгээр ойлгоно. Энэ бол өндөр тоо. Монголчууд бид үндсэн хэлээ сэрээсээр хадны бичээсээ бүрэн ойлгосоор ерөнхий боловсролын сургуульд үндсэн хэлийг заах боломж гарч байна. Хүннү-монгол хэлний сурах бичиг ирэх онд хэвлэгдэнэ.

Ийм байдлаар монголчууд 700 орчим үгсийг түвэггүй танина. Энэ бол хаан ч байхгүй өндөр үзүүлэлт. Сүүлийн гурван зуун жил хэл засагтаж, залагтсангүй учир цөөнгүй үгийн утга гээгдсэн, даялсан байна. Мань нууц товчоог хүннү-монгол хадны бичээстэй харьцуулан шинжлэх явцад бид түүхийн ямар гүн түүхийн гипнозод буюу төөрөгдөлд орсныг билрэв. Их Монголын Чингис, Уйгурын инанчу билгэ Бух, Түргийн Билгэ эдгээр гурван хааны хэл нэг байв. Нууц товчоог судалж эхлэхээс өмнө уг Нууц товчоо өнөөгийн бидэн узай өвөг дээсийн хүннү-монгол бичээс хоёрын хооронд гүр (гүүр) болон гэсэн таамаг маньд үгүй байсан. Сургамж: Өнөөдөр манай нутгаас олдсон бүх хадны бичээсийг монгол хүн өөрөө тайлах хүртэл аливаа түүхэн дүгнэлт хийхгүй байх. Эртний ханзаар бичсэн бичээсүүдийг өнөөдөр япон болон дундад улсын иргэдээр уншуулан яаралтай дүгнэлт хийж байна. Эртний ханзыг сурахад – хориос дээш жилийн уйгагуй хөдөлмөр шаардана. Дахин зуун жил төөрөхөөс хорин жил хүлээх нь зөв зам.

Улаанбаатарын Их Сургуулийн Археологийн тэнхэмийн эрхлэгч,Түүхийн ухааны дэд доктор, профессор, Хатагины Д.Эрдэнэбаатар

Өмнөх нийтлэлийг 1 2 3 4 6 8 9 10 дарж  уншина уу...

ҮРГЭЛЖЛЭЛ БИЙ... 

Sergelen international expedition

ДАРААГИЙН НИЙТЛЭЛД МАХМУД АЛИ- КАШГАРИ ДИВАН ЛУГАТ АТ ТУРК БИДЭНД ҮЛДСЭН МАНАЙ ХАМГИЙН ӨВӨГ ТОЛЬ БИЧИГ БОЛОХ ТУХАЙ ӨГҮҮЛНЭ.

Эх сурвалж:
9
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

9 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

66.181.187.64Зочин   • 5 сарын 14. 12 цаг 00 минут

xvnnv-mongol xelnii surax bichgiig xezee garaxiig tesch ydan xvleej bna. tand bayr xyrgej amjilt xvsie

65.49.68.195БАТ инженер   • 5 сарын 5. 11 цаг 45 минут

Та нар ямар мундаг юм бэ. Баяр хүргэе

202.9.47.177"Зол жаргалтай иргэд"ТББ.   • 5 сарын 4. 9 цаг 23 минут

Сайхан, үнэхээрийн бахархалтай мэдээ байна. Баярлалаа гэж хэлэх ч багадна. Танд болон таны нөхдөд шинжлэн ухаарах үйлсдээ ихийг олохыг ерөөе. Еврей нар 2000 -ы тэртээх бичиг үсгээ сэргээж хэлтэй болж Израйль улсыг байгуулан хөгжүүлж байна. Тэр их үйлс нь нэгэн эрхмийн хүсэл зоригоос эхтэй гэдэг. Та бүгд болон бидний хичээл зүтгэлээр ихийг хийж бүтээнэ гэдэгт итгэж байна. Бид өөрсдийгөө олж нээсэн мэт санагдаж байна. Та бүгдийн үйлсэд өөрсдийн хувь нэмрийг оруулахад бэлэн шүү.

108.92.148.34Зочин   • 5 сарын 3. 12 цаг 23 минут

Suuliin 20 jil duulaagui saihan medee bna.Manaihan tuuh arheologiin sudalgaa hiih bolohooroo heden hujaa, solongos,hasag, turk avaad irdeg.Ted nar n il dald hulgai hiigeed zogsohgui ,uuriin tuuhendee naagaad baahan hural hiigeed sudalgaanii niitlel video hiigeed uuriin tuuhendee ashigladag.Mongoliin nutagt amidarch baisan ertenii solongos hasag turkiin neelt bolood guivaad yavchdag.Ene udaa uursdiin hucheer sudlaad ergeed nyatsaalt hiih buren barimttai baigaan uneheer baharhuushtai.Bayarlaa ta buhend.ulam hicheegeerei

103.111.68.3Монгол хүү   • 5 сарын 3. 11 цаг 50 минут

ЯМАР САЙХАН БАЯРТАЙ МЭДЭЭ ВЭ? ИЙМ САЙХАН ЗҮЙЛ ХИЙЖ БҮТЭЭЖ БАЙГАА ГАЙХАМШИГТАЙ САЙХАН СЭТГЭЛТЭЙ ЭРДЭМТЭН МЭРГЭД БОЛОН ТҮҮНИЙ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД БҮХИЙЛ ТАЛААР ТУСЛАН ДЭМЖСЭН БҮХ ОЮУН УХААНТАНУУД ҮЕИЙН ҮЕД ҮЙЛС НЬ БҮТЭЖ ЯВАХ БОЛТУГАЙ. МОНГОЛ МИНЬ ДАХИН СЭРГЭН МАНДАХ БОЛТУГАЙ.

202.70.37.2jargaa   • 5 сарын 3. 10 цаг 08 минут

boljdee bayar hurgie

66.181.190.171Монгол   • 5 сарын 3. 9 цаг 59 минут

Баярлалаа.Би бас ингэж боддог юм.Эртний ханз бичиг гэж яриад байгаа болохоос энэ бол дүрс үсэг биз дээ.Тэгээд эртний монголчууд бидний өвгөдүүд дүрс үсэг йг хэрэглэж байсан гэдгийн нотолгоо гэж боддог.Эртний египедийн дүрс үсгийг дэлхий нийтээрэа ханз үсэг гэж хэлдэггүйтэй адил бид эртний бичээсүүдээ эртний дүрс үсэг гэж хэлж ярьж баймаар юм.Энэ нь манай залуу үе хүүхэд сурагчидад хятадын ханз гэж ойлгогдохоор толгойд нь суугаад байна .

182.160.4.203Зочин   • 5 сарын 3. 9 цаг 55 минут

mundag

103.87.255.42Зочин   • 5 сарын 3. 9 цаг 50 минут

СОНИРХОЛТОЙ ЮМ АА

Шинэ мэдээ

Замын тэмдэглэгээ хийх ажлыг энэ сард багтаан дуусгана9 минут 54 секундын өмнөӨөрөө урлаарай: Гоёмсог сүлжмэл шаахай10 минут 29 секундын өмнөА.Гитлер архаг мансуурагч байжээ15 минут 29 секундын өмнөЛеброн “Лэйкерс”-ийн аваргын тугийн наана зургаа даруулжээ20 минут 29 секундын өмнөМ.Энхболд УИХ-ын гишүүн Л.Оюун-Эрдэнийн шаардлагын хариуг өгчээ21 минут 39 секундын өмнөАвьяасаараа ч, амрагийн явдлаараа ч алдартай Б.Янжиндулам энд явна25 минут 29 секундын өмнөЖакарта 2018: Б.Гэрэлмаа, Г.Халиунаа нар хэсгээсээ шалгарлаа30 минут 29 секундын өмнөКим Кардашьяныг нүүр царайгаар сонгох нь эрсдэлтэй35 минут 29 секундын өмнөЭнэ өдөр дэлхийн түүхэнд40 минут 29 секундын өмнөКазахстаны зургаан настай хүү пластик мэс засал хийлгэжээ45 минут 29 секундын өмнөРуцкой, Ельциныг АНУ-ын Элчин сайдын яам руу зугтах гэсэн тухай ярьж шуугиан дэгдээлээ50 минут 29 секундын өмнөМИАТ-ын дэд захирал Н.Энхбаатар хөрөнгөө тайлагнаж чадахгүй байна55 минут 29 секундын өмнөАзийн наадмын өнөөдрийн тэмцээний хуваарь1 цаг 6 минутын өмнөХилэнцийн орд: Хайрын харьцаа маш чухал гэж үздэг амраг тань танаас анхаарал, хайр халамж шаардана1 цаг 11 минутын өмнө"Талибан" бүлгийн босогчид олон хүнийг барьцаалжээ1 цаг 16 минутын өмнөАНУ-ын ЭСЯ руу гал нээжээ1 цаг 21 минутын өмнөНийтийн тээврийн үйлчилгээний хөлс төлөлтийн байдалд шалгалт хийж байна1 цаг 26 минутын өмнөТогтмол иллэг хийлгэвэл өвчин тусдаггүй1 цаг 30 минутын өмнөЛондонд болсон халдлагыг террорист ажиллагаа биш гэв1 цаг 31 минутын өмнөКомпаниуд сургууль биш1 цаг 36 минутын өмнөНөхөр нь царай муутай бол эхнэр нь бас л таргалдаг1 цаг 41 минутын өмнөНийтийн тээврийн хэрэгслээр зорчих нь хүний эрүүл мэндэд ач тустай1 цаг 46 минутын өмнөУИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбат тойргийнхоо найман сумын 38 багт уулзалт, өдөрлөг хийлээ1 цаг 51 минутын өмнөН.Баяртсайхан: Эдийн засгийн сэргэлт бий болоод удаагүй байгааг мартаж болохгүй1 цаг 56 минутын өмнөНүдний хараагаа хэрхэн сайжруулах вэ?2 цаг 1 минутын өмнөДиван Лугат Хүннү-Монгол хэлний эх толь2 цаг 1 минутын өмнө“UB Food Festival” энэ амралтын өдрүүдэд зохион байгуулагдана2 цаг 6 минутын өмнөНохойд хазуулсан бол анхаарах ЕСӨН зүйл2 цаг 10 минутын өмнөОюуны хулгай гэдэг халаасны хулгайгаас долоон дор2 цаг 11 минутын өмнөХүүхдээ цэцэрлэгт элссэн эсэхийг цахимаар харах боломжтой2 цаг 16 минутын өмнө
© 2008 - 2018 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.