5-р сарын 3
9 цаг 45 минут

Хүннү-Монгол хадны бичээсийн үгийн тайлбар

Түрг, Уйгур өвгийн маань бичээсийн ач тус: Ул хадны бичээсийн өгүүлэл нь түүхэн чухал баримт бөгөөд манай улсын үндэсний аюулгуй байдлын дархлаа болно. Мануус хадны бичээсээ тайлсаар өнөөгийн монголчууд Орхон, Сэлэнгэ, Туулын сав талдаа хаанаас ч ирээгүй хашаа ч яваагүй гэдгээ дэлхий нийтэд нотлон батална. Ингэснээр манай үр хойчистой газар усыг нь түүхийн гипнозод орсноор нь түрий барин булаацалдах санаархлыг улаар нь үгүй хийнэ. Бид мануусын түүхийн тухай дэлхийн хүмүүсийн ташаа мэдлэгийг засна.

Хүннү-монгол бичээсийг судлаагүй ганц ч судлаач байж болшгүй. Монгол Улсын нутагт байгаа хадны бичээс одоогийн байдлаар нийт 1200 орчим үг агуулсан байна. Нэг талаас хадны бичиг өвөг хэл биш, өнөөгийн бидэн хэрэглэж буй амьд хэл, нөгөө талаас бид бичгээ тайлсан тул өнөөгийн гэр бүлийн, гэмтэлтэй монгол хэлийг сэргээхэд, үгийн тоо хангалттай гэж мануус дүгнэдэг. Англи хэлний 2500 суурь үгийг мэдэж байвал өнөөгийн өдөр тутмын хэвлэлээр гарах нийтлэлийн 90 хувийг билирнэ гэж Education First нийтэлжээ. Ханзаар бичсэн Нууц товчоотой харьцуулахад эх хэлээр, эх бичгээр бичсэн нь хадны бичээсэнд давуу тал олон байна. Орчин цагийн монгол хэлний дуудлагыг, өгүүлбэрийн бүтэц, тийн ялгалыг зөвөөр сэргээх эх сурвалж болно. Гээгдсэн, утга даялсан үгсийг засах, үйлийн цагийг зөв нэрлэх эх сурвалж болно. Хэл, түүх судлаачдын хамгийн том үйл бол түүхэн эх сурвалжийг тайлан монголчууддаа хүргэх. Үүнээс эрхэм үйл судлаач хүнд үгүй. Багшийнхаа конспектоос холдож үзээгүй, хүмүүсийн нийтлэлүүдийг хаман нэгтгэн хэнд ч хэрэг үгүй ном гаргадаг нэгнийг цалин авагч, алагч гэвэл зөв болно. Шинжлэх ухаан (анализ синтез) гэдэг бол шинжлээд ухааныг нь ол гэсэн утга. Өнөөдөр Монгол Улс юугаар баян бэ гэвэл шинжлээд, шинжлээд ухааныг нь олдоггүй шинжээчдээр баян болжээ.

Тэд хэзээ ч сэргээж чадашгүй. Истамбулын түркүүдийн тольны арван хувь хүннү-монгол үгс, үлдсэн 90 хувь нь перс, араб буюу бусад хэлний үг эзэлж байна. Хасагуудын үгийн сангийн 60 орчим хув нь араб перс дөнгөж 40 орчим хувь хүннү-монгол үг байна. Түрг, Уйгур өвөг дээдсийн бичээсэнд Согд, Бухараг, Чихэр (хүний нэр) гэсэн гуравхан перс үг байна. Бусад нь хүннү-монгол үгс. Хасаг, Түрк хүмүүсийн бэрхшээл нь олон хэл хоорондоо удаан жилээр гагнагдан хайлш болсон учир буцаан салгаж чадахгүйд оршино. Хадны бичээс изийг гүрж (үндсээр нийлүүлж) бичсэн учир изээр нь салгаж тайлна. Хайлш хэлтэй хүмүүстэй үүнийг хийж чадахгүй.

Нутгаасаа хашаа ч яваагүй хаанаас ч ирээгүй монголчууд үүнийг хийж чадлаа. Хэрэв сүүлийн 300 жил үндсэн хэлийг засаж залах ажил явагдсан бол хадны бичээсийн галигийг монголчууд шууд унших байв. Өнөөгийн гэр бүлийн, гэмтсэн хэлтэй дурын нэгэн монгол хүн нийт үгийн 70 хувийг ямарч туслалцаа тайлбар авахгүйгээр ойлгоно. Энэ бол өндөр тоо. Монголчууд бид үндсэн хэлээ сэрээсээр хадны бичээсээ бүрэн ойлгосоор ерөнхий боловсролын сургуульд үндсэн хэлийг заах боломж гарч байна. Хүннү-монгол хэлний сурах бичиг ирэх онд хэвлэгдэнэ.

Ийм байдлаар монголчууд 700 орчим үгсийг түвэггүй танина. Энэ бол хаан ч байхгүй өндөр үзүүлэлт. Сүүлийн гурван зуун жил хэл засагтаж, залагтсангүй учир цөөнгүй үгийн утга гээгдсэн, даялсан байна. Мань нууц товчоог хүннү-монгол хадны бичээстэй харьцуулан шинжлэх явцад бид түүхийн ямар гүн түүхийн гипнозод буюу төөрөгдөлд орсныг билрэв. Их Монголын Чингис, Уйгурын инанчу билгэ Бух, Түргийн Билгэ эдгээр гурван хааны хэл нэг байв. Нууц товчоог судалж эхлэхээс өмнө уг Нууц товчоо өнөөгийн бидэн узай өвөг дээсийн хүннү-монгол бичээс хоёрын хооронд гүр (гүүр) болон гэсэн таамаг маньд үгүй байсан. Сургамж: Өнөөдөр манай нутгаас олдсон бүх хадны бичээсийг монгол хүн өөрөө тайлах хүртэл аливаа түүхэн дүгнэлт хийхгүй байх. Эртний ханзаар бичсэн бичээсүүдийг өнөөдөр япон болон дундад улсын иргэдээр уншуулан яаралтай дүгнэлт хийж байна. Эртний ханзыг сурахад – хориос дээш жилийн уйгагуй хөдөлмөр шаардана. Дахин зуун жил төөрөхөөс хорин жил хүлээх нь зөв зам.

Улаанбаатарын Их Сургуулийн Археологийн тэнхэмийн эрхлэгч,Түүхийн ухааны дэд доктор, профессор, Хатагины Д.Эрдэнэбаатар

Өмнөх нийтлэлийг 1 2 3 4 6 8 9 10 дарж  уншина уу...

ҮРГЭЛЖЛЭЛ БИЙ... 

Sergelen international expedition

ДАРААГИЙН НИЙТЛЭЛД МАХМУД АЛИ- КАШГАРИ ДИВАН ЛУГАТ АТ ТУРК БИДЭНД ҮЛДСЭН МАНАЙ ХАМГИЙН ӨВӨГ ТОЛЬ БИЧИГ БОЛОХ ТУХАЙ ӨГҮҮЛНЭ.

Эх сурвалж:
9
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

9 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

66.181.187.64Зочин   • 2018, 5 сарын 14. 12 цаг 00 минут

xvnnv-mongol xelnii surax bichgiig xezee garaxiig tesch ydan xvleej bna. tand bayr xyrgej amjilt xvsie

65.49.68.195БАТ инженер   • 2018, 5 сарын 5. 11 цаг 45 минут

Та нар ямар мундаг юм бэ. Баяр хүргэе

202.9.47.177"Зол жаргалтай иргэд"ТББ.   • 2018, 5 сарын 4. 9 цаг 23 минут

Сайхан, үнэхээрийн бахархалтай мэдээ байна. Баярлалаа гэж хэлэх ч багадна. Танд болон таны нөхдөд шинжлэн ухаарах үйлсдээ ихийг олохыг ерөөе. Еврей нар 2000 -ы тэртээх бичиг үсгээ сэргээж хэлтэй болж Израйль улсыг байгуулан хөгжүүлж байна. Тэр их үйлс нь нэгэн эрхмийн хүсэл зоригоос эхтэй гэдэг. Та бүгд болон бидний хичээл зүтгэлээр ихийг хийж бүтээнэ гэдэгт итгэж байна. Бид өөрсдийгөө олж нээсэн мэт санагдаж байна. Та бүгдийн үйлсэд өөрсдийн хувь нэмрийг оруулахад бэлэн шүү.

108.92.148.34Зочин   • 2018, 5 сарын 3. 12 цаг 23 минут

Suuliin 20 jil duulaagui saihan medee bna.Manaihan tuuh arheologiin sudalgaa hiih bolohooroo heden hujaa, solongos,hasag, turk avaad irdeg.Ted nar n il dald hulgai hiigeed zogsohgui ,uuriin tuuhendee naagaad baahan hural hiigeed sudalgaanii niitlel video hiigeed uuriin tuuhendee ashigladag.Mongoliin nutagt amidarch baisan ertenii solongos hasag turkiin neelt bolood guivaad yavchdag.Ene udaa uursdiin hucheer sudlaad ergeed nyatsaalt hiih buren barimttai baigaan uneheer baharhuushtai.Bayarlaa ta buhend.ulam hicheegeerei

103.111.68.3Монгол хүү   • 2018, 5 сарын 3. 11 цаг 50 минут

ЯМАР САЙХАН БАЯРТАЙ МЭДЭЭ ВЭ? ИЙМ САЙХАН ЗҮЙЛ ХИЙЖ БҮТЭЭЖ БАЙГАА ГАЙХАМШИГТАЙ САЙХАН СЭТГЭЛТЭЙ ЭРДЭМТЭН МЭРГЭД БОЛОН ТҮҮНИЙ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД БҮХИЙЛ ТАЛААР ТУСЛАН ДЭМЖСЭН БҮХ ОЮУН УХААНТАНУУД ҮЕИЙН ҮЕД ҮЙЛС НЬ БҮТЭЖ ЯВАХ БОЛТУГАЙ. МОНГОЛ МИНЬ ДАХИН СЭРГЭН МАНДАХ БОЛТУГАЙ.

202.70.37.2jargaa   • 2018, 5 сарын 3. 10 цаг 08 минут

boljdee bayar hurgie

66.181.190.171Монгол   • 2018, 5 сарын 3. 9 цаг 59 минут

Баярлалаа.Би бас ингэж боддог юм.Эртний ханз бичиг гэж яриад байгаа болохоос энэ бол дүрс үсэг биз дээ.Тэгээд эртний монголчууд бидний өвгөдүүд дүрс үсэг йг хэрэглэж байсан гэдгийн нотолгоо гэж боддог.Эртний египедийн дүрс үсгийг дэлхий нийтээрэа ханз үсэг гэж хэлдэггүйтэй адил бид эртний бичээсүүдээ эртний дүрс үсэг гэж хэлж ярьж баймаар юм.Энэ нь манай залуу үе хүүхэд сурагчидад хятадын ханз гэж ойлгогдохоор толгойд нь суугаад байна .

182.160.4.203Зочин   • 2018, 5 сарын 3. 9 цаг 55 минут

mundag

103.87.255.42Зочин   • 2018, 5 сарын 3. 9 цаг 50 минут

СОНИРХОЛТОЙ ЮМ АА

Шинэ мэдээ

Cоён гэгээрүүлэгч, зохиолч, яруу найрагч Д.Урианхайг Нобелийн шагналд нэр дэвшүүлэхээр болжээ1 сар 22. 19:54Хакүхо аварга 2 давааны илүүгээр тэргүүлж эхэллээ1 сар 22. 19:01Монголын ирээдүй Рога А.Амарсанаа мэргэжлийн сүмогийн гараагаа амжилттай эхэллээ1 сар 22. 19:01Малчид, иргэдэд зориулсан мэдээ1 сар 22. 18:10Өвөр Монголын анхны эстрадын дуучин Мөнгөнцэцэг1 сар 22. 18:04Саудын Арабын эмэгтэйчүүд аяллын хөтөч хийх эрхтэй болно1 сар 22. 18:00Хонкогт 4,6 тэрбум ам.доллар бүхий автомашины нүхэн гарц нээгджээ1 сар 22. 17:55Гэдэсний ханиад хүрснийг илтгэх шинж тэмдгүүд1 сар 22. 17:50Хууль бус цагаачлалын асуудлыг зохицуулахыг ЕХ-нд уриалжээ1 сар 22. 17:45Энэ сарын 23-наас зарим нутгаар зөөлөн цасан шуурга шуурна1 сар 22. 17:40Хэвийн боовоо 18 жилийн түүхтэй “Мөнх ундрам хүнс”-ээс сонгоорой1 сар 22. 17:39Таван литр шар айргаар амийг нь аварчээ1 сар 22. 17:35H&M брэнд “Хар хүүхэд бол хамгийн сайн сармагчин” гэжээ1 сар 22. 17:30Цагаачдын шинэ цуваа Гондурасаас АНУ-ыг чиглэн хөдөлжээ1 сар 22. 17:25Google 50 сая еврогоор торгуулав1 сар 22. 17:2022:00 цагт орондоо орж амрах нь ийм ач тустай1 сар 22. 17:15"Brent" маркийн нефтийн үнэ өсөв1 сар 22. 17:10Хоббигоор нь хүмүүсийг шинжиж болдог1 сар 22. 17:05Жирэмсэн эмэгтэйд ямар амин дэм онцгой ихээр дутагддаг вэ1 сар 22. 17:00"Facebook" хиймэл оюун ухаантай холбоотой ёс зүйн асуудлуудыг судлах ажлыг санхүүжүүлнэ1 сар 22. 16:55Ерөнхийлөгч дэгийн тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуульд хориг тавих шаардлагагүй гэж үзэв1 сар 22. 16:51Ерөнхийлөгч УИХ-ын намрын чуулганы хугацааг сунгах саналаа хүргүүллээ1 сар 22. 16:50Хөлөнд ургасан ясыг хэрхэн эмчлэх вэ1 сар 22. 16:50Ван И Франц болон Итали улсад айлчилна1 сар 22. 16:4560 жилийн хугацаанд Хятадад хамгийн цөөн хүүхэд төрсөн жил нь 2018 он боллоо1 сар 22. 16:40Турк Сирид аюулгүйн бүс байгуулна1 сар 22. 16:35Цэцэг тарих энгийн аргууд1 сар 22. 16:30Цэргийн штабын дарга нарын цугларалт болж байна1 сар 22. 16:29Өдөрт нэг өндөг идсэнээр зүрхний өвчнөөс сэргийлж чадна1 сар 22. 16:25Бэлтгэл офицер Т.Гомбосүрэнг “Хөдөлмөрийн гавьяаны Улаан тугийн одон”-гоор шагналаа1 сар 22. 16:22
© 2008 - 2019 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.