10-р сарын 1
10 цаг 39 минут

Идээ ундааны соёл /28-30-р хэсэг/

Идээ ундааны соёл 28

 Цагаан идээний соёл

 Гүү барьж айраг исгэх уламжлалт ёс заншил маш нарийн бэлгэдлийн утгатай байдаг, тухайлбал, гүүний үрс гаргах (гүүгээ барьж, тавих) ёс нь адуун сүргийн өсч үржих, айраг нэрт ариун чанарт, амтат идээний аривжихын бэлгэдэл юм. Малчин ардууд (зарим их уугч) гүүний саамны хооронд арван литр айргийг өлхөн уучихна, найр дээр шахааны арван литрийн хултай айргийг хоёр гурвантаа амарсхийгээд нэг цаг орчмын хугацаанд залгилчихна. Зарим их аатай, шартай нэг нь “хулаар ярихгүй хувингаар ярина, хөнөгөөр ярихгүй хөхүүрээр ярина шүү” хэмээн ам гарч бооцоо тавьж ууцгаана. Айраг уухдаа айргийн хулыг ёроолд тултал уухыг цээрлэж, заавал хэдэн балгыг үлдээх ёстой нь сөн дундрахгүй байхын бэлгэдэл гэлтэй. Ер нь айраг найр дэлгэрсэн налгар цагаар нутгийн залуусын дунд орой ажлаа дууссаны дараа “айрагдах” гэж нэгэн сайхан зугаа буй. Голын, довын, айл саахалтын найр гээд зунжин, намаржин найрлана. Хуруу гаргах, дэмбээдэх, хуалах зэргээр талцах буюу нэг нэгээр тэмцэлдэнэ, бас харилцаа дууны тэмцээн хийж, бие биесээ “шогнойлгохыг” эрмэлзэнэ. Тэр их сайхан найрч хүн дээ гэж бие биесээ өргөмжлөнө. Айраг найр бол зөвхөн наргиан цэнгээний төдий зүйл биш, эвсэг найртай өөдрөг бадрангуй аж төрөхүйн нэгэн хэсэг болдог.

 Идээ ундааны соёл 29

 Цагаан идээний соёл

 Иймэрхүү айраг найрын цагаар хоол хийж идэхийг огт түвдэхгүй тул учир мэдэхгүй зочин гийчнийг өлсгөж мэдэх талтай. Харин өөрсдөө бол зунжин намаржин айрагдаад, тос дааварласан бор хүмүүс болчихоод л яваад байна. Ер нь монголчуудын айргийн соёл бол тусгайлан судлууштай сонирхолтой сэдэв билээ. Үүнд айлын гүүн зэлэн дээр очсон хүн уясан унаганых нь тоо, саадаг гүүнийх нь тоог асууж сураглаж болдоггүй. Зарим нутагт гүү барьсан айлд ороход “шавааны сандал” гэгч буй эсэхийг ажиж, мэдэж байхад илүүдэхгүй. Үүнийг үл мэдээчин юмуу анзааргагүй нэг нь энэ сандал суудлыг оноод суучих юм бол гэрт буй бүх хүнтэй хуруудаж, дэмбээдэж айраг уух учиртай болдог. Тэгээд хуруу гаргаж, дэмбээдээд хожигдох юм бол айргаа заавал уух торгуультай байдаг. Хатуу тоглоомтой ийм газар таарах юм бол танд тийм ч амаргүй болох буй заа. Чухам ийм болохоор нь л төвдүүд Монгол орныг “гүүний сүүгээр цэнгэгчдийн орон” гэсэн буй заа.

 Идээ ундааны соёл 30

 Цагаан идээний соёл

 Монгол угсаатны олон зүйл найр хуримын дотроос уламжлалт “Дөрвөн цагийн хуримын” гурав дахь нь болох “ногт сэргийн хуримын” өдгөө үед уламжилсан ул мөр нь боржигин овогтны дyнд ихэд дэлгэрсэн (1940-1950) ”унага тамгалах найр” болно. Энэ найрыг намар наймдугаар сарын дундуур, есдүгээр сарын эхээр хийдэг. Айраг нь багтах шингэх газаргүй болоод ирэхлээр сав суулгаа дундруулах гэж хоёр гурав хоног өдөр шөнөгүй найрладаг байв. Найрч өвөгчүүл энэ найрыг огт тасалж байсангүй. Түүнээс хойш намрын адаг сард түрүү цас ортол гүүгээ барьдаг айл ч бий. Энэ найр нь бусад найртай, дуу хуур, эрэмбэ дараа адил боловч эхлээд зэлнийхээ тэнд “тамганыхаа галыг” түлж, тамгаа улайсгаад, гүүгээ сааж, унагаа нэг хөхүүлээд, чадамгай улс нь зэлэнд буй ногттой унагыг нэг хүн нь дараад, нөгөө хүн нь тамгалаад байдаг. Тэгэхдээ хонгор юм уу хонгор халзан зүсмийн унагаар эхэлж байсан аж.

 С. Дулам – хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор.

0
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

Сэтгэгдэл бичих

Шинэ мэдээ

"ЭКО АЛТАН ЗААМАР" компани уурхайгаа улсын комисст хүлээлгэж өгөлгүй үйл ажиллагаа явуулж байжээ1 цаг 27 минутын өмнөЗХЖШ-ын даргаар А.Ганбатыг томиллоо2 цаг 23 минутын өмнөОйрын өдрүүдэд цаг агаар тогтуун, өдөртөө дулаарна2 цаг 27 минутын өмнөДэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн урьдчилсан таамгийг бууруулав2 цаг 37 минутын өмнөМҮОХ-ны ерөнхийлөгчийн хууль бус эсэхийг тогтоох шүүх хурал Д.Загдсүрэнгийн хүсэлтээр хойшилжээ2 цаг 37 минутын өмнөБаталгаа олгохгүй бол “Brexit”-ийн хугацааг хойшлуулахыг дэмжихгүй гэв2 цаг 42 минутын өмнөТом Жерри хүүхэлдэйн киноны эзэн авхай энэ эмэгтэйгээс эхтэй2 цаг 47 минутын өмнөХашааны шинэ загвараа аваарай2 цаг 52 минутын өмнөОюутолгойг шалгах ажлын хэсэг тайлангаа Үндэсний Аюулгүй Байдлын Зөвлөлийн гишүүдэд хүргүүлжээ2 цаг 54 минутын өмнөЭсийн аргаар хувилсан анхны мөрч нохойг сургаж эхэлжээ2 цаг 57 минутын өмнөХалуун цай хорт хавдар үүсгэдэг3 цаг 2 минутын өмнөСүүний хэрэглээний 27,9 хувийг фермерүүд хангаж байна3 цаг 7 минутын өмнөБүх цаг үеийн шилдэг 500 дуу: №285 Bill Withers, ‘Ain’t No Sunshine’3 цаг 12 минутын өмнөАНУ-д долоон кг жинтэй хүүхэд төржээ3 цаг 17 минутын өмнөТөрсний дараах сул гэдсийг арилгах шилдэг арга3 цаг 22 минутын өмнөӨсөж үржсэн Улаан өрвилдэй3 цаг 27 минутын өмнөДэлхийн шилдэг борлуулалттай цомог: Whitney цомог 20 сая хувь борлуулагджээ3 цаг 32 минутын өмнөДэлхийн шилдэг 30 хоол3 цаг 37 минутын өмнөГоланы өндөрлөгийн асуудлаарх маргаан шинэ түвшинд хүрлээ3 цаг 42 минутын өмнөБНАСАУ-ын парламентын анхдугаар чуулган ирэх сард болно3 цаг 47 минутын өмнөЖ.Гүррагчаа: Энэ хорвоогийн бүх хүнд эх дэлхийг нь сансраас нэг удаа ч гэсэн харуулахсан3 цаг 52 минутын өмнөГэртээ ганцаараа үлдсэн хүү цонхоор харж байгаад унаж, гадаа осгож нас баржээ3 цаг 52 минутын өмнөКазах иргэдийн төлөөлөлтэй уулзаж, баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ3 цаг 53 минутын өмнөЭЗБХ: Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ3 цаг 56 минутын өмнөХолливудын одод 19 дүгээр зуунд...3 цаг 57 минутын өмнөБНХАУ-ын хоёр компанийн эсрэг АНУ хориг арга хэмжээ авчээ4 цаг 2 минутын өмнөНагасаки хотын зарим хэсэг усанд автжээ4 цаг 5 минутын өмнөХүнийг дотроос нь үхүүлж байдаг 7 хорт зуршил4 цаг 7 минутын өмнөКим Жөн Уны шадар туслах Москвад айлчилж байна4 цаг 8 минутын өмнөУргамал, малын эрүүл ахуй, хүнсний аюулгүй байдлын арга хэрэгслийг сайжруулах төсөл хэрэгжиж байна4 цаг 12 минутын өмнө
© 2008 - 2019 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.