10-р сарын 4
13 цаг 54 минут

Идээ ундааны соёл /36-37-р хэсэг/

Идээ ундааны соёл 36

 Цагаан идээний соёл

 “Сөн үдэлгийн ерөөлийн” үргэлжлэл нь:

  Гэрээр дүүрэн суусан

 Төрийн түмэн хүрээ болсон

 Төв шударгуу зантай

 Төвшин сайхан жаргалтай

 Аав, ээжий, ах, дүү нэр

 Агь, авхай нар

 Аячин, хөгчин

 Адуучин, хоньчин бүгдээрээ

 Энэ баян айлын

 Засмал найман талтай

 Завьяа дүнзэн туургатай

 Ган найман цагирагтай

 Гангар эрдэнийн дотортой

 Гал мэт бадранхан дүүрч

 Бадмаалянхуан цэцэг шиг

 Цацран дүүрч байдаг

 Баярын их манлай

 Бат өндөр цагаан сөнгийн чинь өмнө

 Бараалхаж очоод

 Айлтгаж байдгий нь учир болбол

 Араар суусан ах нар, дүү нэр

 Өврөөр суусан

 Үеийн сайхан нөхдүүд та бүхэндээ

 Нэгэн амаар хэлж

 Нийтийн сонорт хүргэе ээ

 Энэ айлын бат цагаан өндөр сөнг

 Түр өндөрлөж

 Түргэн саатуулж

 Даруй удаа

 Дахин сөгнөж

 Өнөө өгнөж

 Өглөө сөгнөж

 Барихын баярыг

 Нэгэн амаар хэлж

 Нийтийн сонорт хүргэж

 Мөргөж барьж

 Сөхөрч хүртэе яа

 гэхчлэн ерөөдөг аж. Гүүгээ тавьж, зэл, ногтоо хурааж, ирэх оны хөхүүрийн ам наашилтал энэ айлын бат цагаан өндөр сөнг “түр өндөрлөж” байгаа учрыг айлтгаж, монгол түмний бие, сэтгэл, оюуны цангааг тайлагч “цэгээн өнгөтэй цэнгэх бэлгэтэй” ундаагаа магтан цэнгүүлж байна [Дулам, Нандинбилиг 2007, 264-267]. Монгол орон даяар айргийнхаа сайхнаар алдаршсан газар бол Булган аймгийн Сайхан сум, Могод сум юм. Дээр үеийн Долоон хошуу даншиг наадам, цагаан сараар Богд хаан болон Их хүрээний ихэс дээдсийн уух айргийг Сайхан-Хулжийн голын адуучдаар исгүүлж аваачдаг, ууж цэнгэдэг байжээ.

 Идээ ундааны соёл 37

 Цагаан идээний соёл

 Гурван зөөлөн идээ нь бүтэх аргын хувьд хөөрүүлэн самарч загсаадаг өрөм болон хөндий сэрүүнд хураадаг зөөхий, хутган буцалгаж шүүдэг аарц цагаа, ээдүүлэн боож шүүрүүлдэг ээдэм гурав байна. Энд тайлбарлууштай нэгэн зүйл нь өрмийг зарим газар зөөхий хэмээн нэрлэх тул үнэндээ нэгэн идээний хоёр өөр дүр учраас хамтатган авч үзлээ. Өрөм бол олон үелсэн их идээний орой дээр цавцайн шаргалтаж, хүрсэн хүн болгон түрүүлж амсдаг, хүүхэд багачуулаас эхлээд шинэ юм болгоныг мялаадаг мялаалгын идээ юм. “Амьдын жаргал өрөм зөөхий”, “идээний дээж өрөм эдийн дээж хадаг”, “өрөмгүй идээ зуны зовлон, өөхгүй мах өвлийн зовлон” гэсэн цэцэн мэргэн үгс энэ идээний эрхэмлэг хүндлэлийг илэрхийлнэ. Өрөмийг буриадууд “үрэмэ” гэдэг бол Увсын баруун, баруун хойд нутаг, Говь-Алтайн баруун урд нутагт сүү хөөрүүлдэггүй байна.

 С. Дулам – хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор. 

 

0
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

Сэтгэгдэл бичих

Шинэ мэдээ

Ичиножо А.Ичинноров озеки Гойёдог бярдаж давлаа4 цаг 26 минутын өмнөБ.Н.Занганех: Ираны газрын тосны экспортыг зогсоох нь сөрөг үр дагавартай5 цаг 38 минутын өмнөЦаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлэх мэдээ5 цаг 43 минутын өмнөХэлэлцээгээ үргэлжлүүлэхийг БНАСАУ-д уриалжээ5 цаг 48 минутын өмнөБНХАУ, Япон ирэх сард эдийн засгийн хэлэлцээ хийнэ5 цаг 53 минутын өмнөХамгийн үнэтэй тагтаа 1,252,000 мянган еврогийн үнэ хүрэв5 цаг 58 минутын өмнөМонголчууд эрт хөгширдгийг эрдэмтэд нотолжээ6 цаг 3 минутын өмнөСирийн дүрвэгсэд нутаг буцах хүсэлтэй байна6 цаг 8 минутын өмнөГоо засалч Б.Шүрэнцэцэг: Хуссан ч ургасаар байдаг үс суулгах үйлчилгээ нь үйлчлүүлэгчдийн дунд эрэлттэй байна6 цаг 12 минутын өмнөҮхэхээсээ өмнө хүмүүс юу зүүдэлдэг вэ6 цаг 13 минутын өмнөЭтиоп, Индонезид гарсан нисэх онгоцны осолд ижил төстэй тал ажиглагджээ6 цаг 18 минутын өмнөЦагдаагийн алба хаагчид нийгмийн хариуцлагынхаа хүрээнд цусаа бэлэглэлээ6 цаг 21 минутын өмнөМУГЖ С.Жавхланг зодож явсан хөгжилтэй найруулагч6 цаг 23 минутын өмнөЖозеф Данфорд: Бид Сириэс дайчдаа гаргах тухай Ерөнхийлөгчийнхөө зааврыг биелүүлсээр байгаа6 цаг 28 минутын өмнөОддын дуулианы улмаас Өмнөд Солонгосын энтертайнмэнт салбар хагас тэрбумыг алдаад байна6 цаг 33 минутын өмнөЗагасчин айдас хүрмээр амьтдыг үзүүлдэг: Хүмүүс үүнийг дахин харахаас бэргэж байна6 цаг 38 минутын өмнөТүүхэн сүмд гал гарчээ6 цаг 43 минутын өмнөАжлын байранд хэлж болдоггүй 11 өгүүлбэр6 цаг 48 минутын өмнө“Cheetah” робот сальто эргэж сурчээ6 цаг 53 минутын өмнөИлүүдэл жингээ хаясан гайхалтай түүхүүд6 цаг 58 минутын өмнөБ.Элбэрэлт Тусгай олимпоос Алтан медаль хүртсэн анхны тамирчин боллоо6 цаг 59 минутын өмнөБүх цаг үеийн шилдэг 500 дуу: №296 Eminem feat. Dido, ‘Stan’7 цаг 3 минутын өмнөСирид 1000 орчим цэрэг үлдээхээр төлөвлөж байна7 цаг 8 минутын өмнөЦаг агаарын улмаас МИАТ-ийн зарим нислэгүүд хойшлогдлоо7 цаг 9 минутын өмнөЛиверпүүл ПЛ-ийг дахин тэргүүлж эхлэв7 цаг 13 минутын өмнө“Ойлголцох нэг хором” аяны хүрээнд “Зөв жолооч” төсөл хэрэгжинэ7 цаг 18 минутын өмнөЦаасан онгоц нисгэх ДАШТ болно7 цаг 23 минутын өмнөУмард мөсөн далай 20 гаруй жилийн дараа ямар ч мөсгүй болох магадлалтай7 цаг 28 минутын өмнөЦэргийн зардлаас болоод АНУ-ыг дампуурал хүлээж байна7 цаг 33 минутын өмнөДалай, тэнгис доторх хачирхалтай газрууд7 цаг 38 минутын өмнө
© 2008 - 2019 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.