7-р сарын 10
10 цаг 30 минут

"Өвгөн ноёны "Мичин бор" морь"

1905 онд Хардал бэйсийг үе улиран хэрэглэх цол, хошуу захирах засаг ноёны хэргэмээ хүүдээ өвлүүлсэнээс хойш нутгийн ард олон насан өндөр түүнийг хүндэлж “өвгөн ноён” хэмээн өргөмжлөн дуудах болжээ. Өвгөн ноён өгөөмөр өглөгч сэтгэлтэй, цэцэн цэлмэг хүн байлаа. Залуу хатан авч өрх тусгаар гарсан тэрвээр нэгэнтээ “хошууны ядуу, унааны морьгүй хүмүүст хандаж нэг нэг тулах, түлэх модтой ир. Унааны морь өгнө “ гэж зар тараажээ. Олон ч хүн ирж, морьтой болоод буцахад түлээний модноос алслагдсан Өвгөн ноёных түлээтэй болсон гэдэг. Эцэг өвгөн ноён, хүү Сүрэнхорол хоёр Мичин бор морийг хүнд өгч уяж засуулж байсан тухай олон яриа байдаг.

 Өвгөн ноёныд нутгийн нэгэн ядуу уяач ирж :

-Та над нэг хурдан хүлэг түр уяулна уу. Хойд талын суманд эвэр нь хувхайрсан арван шарын бооцоотой уралдаан болох гэнэ. Би явмаар байна. Та тусал гэж гэнэ.

 Өвгөн ноён “хаана уралдахыг лавлаж, ямар нутгийн хэн хэн уралдаанд ирэхийг тооцож” үзэснээ :

-За чи манай адуунд очоод бүгээн зүсний азаргатай сүргээс Мичин бор морийг барьж аваад ир. Би уяаг зааж өгнө гэсэн гэдэг.

 Тэгээд өвгөн ноёны заавраар Мичин борыг уралдаанд уяжээ. Тэр хүнийг явахад нь өвгөн ноён :

-За чи морийг минь буцааж авчирна шүү. Харин арван шараа чи өөрөө аваарай. Амь зуулгад чинь хэрэг болно гээд үджээ.Үнэхээр тэр уралдаанд мичин бор түрүүлж, тэр уяач байгаа авсан гэдэг.

 Галшарын зэрэг залгасан ноён Сүрэнхорол бэйсийнх олон адуутай, түүнийгээ бараан, бүгээн, хонгор зүсээр нь суурилан ялгаж хариулдаг байжээ. Эдний адууны бүгээн, хонгор зүсмийн сүрэг хурдан гэгдэж байв. Ер нь хурд зүсээ дагадаг гэж хуучилдаг. 1930 -аад онд Галшарт Ишчоймболын Дашпунцаг гэж их баян хүн байв. Сүрэнхорол бэйсийн ёсолж төрлөн авсан эхнэрийг оргуулан босгож, авч суусаар хоёр жил улаан нүүрээрээ тулж уулзаагүй байж гэнэ. Дашпунцаг хоёр дахь жилийн зун Сүрэнхоролынд гэнэт ирж, амар мэндийг эрээд эхнэрийг нь босгуулсанд уучлал гуйж, мөд цэргийн наадамд явах санаатай гээд унах эсвэл уралдуулах морь гуйж “өдсөн” маягтай ам асуусан гэнэ.

 Сүрэнхорол бэйс:

- Тэг, тэг манай бүгээн адуунд Мичин гэдэг борлог морь бий. Унаад яв. Очоод Туулын усанд гурвантай шумбуулаад наадамд уралдуулаарай. Харин айрагдвал байг нь надад авчирч өгнө шүү хэмээн ам гарч гэнэ.

 Тэгэхээр нь Дашпунцаг:

-За яах вэ. Аян замд алдана, осолдоно ч гэж бий. Үнийг нь хэл гэж гэнэ.

 Бэйс:

 - Тэгвэл чи эвэр нь хувхайрсан 10 шар өгөөрэй гэжээ.

  Дашпунцаг ч:

- Тэгье, тэгье. Эвэр нь хувхайраагүй үхрийг чинь гуна гэнэ биз дээ. Надад эвэр нь хувхайрсан 100 шар бий шүү гэж баярхаад явжээ.

 Наадам дөхчихсөн байсан тул Дашпунцаг бор морио уяж хоночихоод маргааш нь зуур хоноод Улаанбаатарт иржээ. Зайсангийн аманд айлд бууж гурав хоног архидаад Мичин бор морио Туулын усанд хоёр умбуулж, амраагаад наадамд уралдуулсан чинь айргийн дөрөвт давхижээ. Нутагтаа ирээд бай шагналыг эзэнд нь өгсөн гэж хуучилдаг. 1930 оны морин жилийн АХ-ын 9 жилийн ойгоор дөрвөлсөн “мичин бор” морийг Хан хэнтийн Галшарын Сүрэнхоролын нэрээр цололсон баримт цуваанд байна. Энэхүү “мичин бор” морь 1933 онд Хэнтий аймагт түрүүлсэн гэнэ. Хожим Мичин бор морь Хөлийн Наваанбалдан гэдэг хүнд худалдагдсан бөгөөд толгойг Буянт сумын төвд хадгалж буй гэдэг. Баян Дашпунцаг хоосорч Улаанбаатарт муухан амьдарч, архи дарсанд орж яваад насан өөд болжээ.

Эх сурвалж: Д.Даваа "Монголын хурдан морины домог түүх" номноос

0
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл бичих

Шинэ мэдээ

Ким Жон Унд хуягласан хоёр “Мерседес” автомашин худалдан авчээ3 цаг 33 минутын өмнөБразилийн цагдаа нар хуурамч Ferrari, Lamborghini-ийн үйлдвэрийг хаалаа3 цаг 37 минутын өмнөӨөрийгөө хөгжүүлэхэд тань туслах “МОНГОЛ ПОДКАСТУУД“3 цаг 42 минутын өмнөҮндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг хоёр, гурав дахь хэлэлцүүлэгт бэлтгэх үүрэг бүхий Ажлын хэсэг хуралдлаа3 цаг 47 минутын өмнөОХУ: Ус таслах үеэр халуун усны газруудыг үнэ төлбөргүй болгох санал гаргажээ3 цаг 47 минутын өмнөНЭМҮТ: “Тэмбүүг устгая” аян үргэлжилж байна3 цаг 50 минутын өмнөТа биднийг хэзээ нэг цагт алж болох киноны 10н буруу ойлголт3 цаг 57 минутын өмнөОХУ: “Түргэний машин”-д саад болвол жолооны эрхийг хасна4 цаг 2 минутын өмнөСошиал од Молдир Мекенбаева маргааш Монголд ирнэ4 цаг 7 минутын өмнөК.Кардашиан, К.Вест нар хүүхдүүдээ танилцуулав4 цаг 12 минутын өмнөТоть шувуу бол төрмөл авьяастай амьтан...4 цаг 17 минутын өмнөАвтомашины хачирхалтай ослууд4 цаг 22 минутын өмнөЭко дүүрэгт хаман хот тарвасны хүлэмж бэлэглэлээ4 цаг 25 минутын өмнөХамгийн тачаангуй цусны бүлгийг тогтоожээ4 цаг 27 минутын өмнөИзраиль: 9000 жилийн настай эртний хотын туурь олджээ4 цаг 33 минутын өмнөШүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн албан хаагчид нийгмийн хариуцлагын хүрээнд “Халуун сэтгэл” хандивын аяныг зохион байгууллаа4 цаг 35 минутын өмнөСэлэнгэ аймгийн долоон газар нутагт түймэр гарчээ4 цаг 37 минутын өмнөТАНИЛЦ: Гадаадад тэтгэлэгт хөтөлбөрөөр суралцах шинэчилсэн мэдээлэл4 цаг 47 минутын өмнө“Төв номын сан” гурван сая гаруй номтой4 цаг 57 минутын өмнөУлс орны харах нүд, сонсох чих болсон “Эрүүгийн цагдаагийн алба“-ны 85 жилийн ой тохиож байна5 цаг 1 минутын өмнөЕвропын хамгийн том алмаз Архангельск мужаас олджээ5 цаг 2 минутын өмнөЛорд Кейнс ОУВС-д зочилсон нь5 цаг 7 минутын өмнөУрсула фон дер Ляйен Евро комиссын тэргүүнээр сонгогдлоо5 цаг 17 минутын өмнө"Эмээлт" зах дээр хонины нэхий үнэгүй, өлөн 2700 төгрөгийн үнэтэй байна5 цаг 22 минутын өмнөГоо сайхны мэс засал аминд нь хүрчээ5 цаг 27 минутын өмнөЯпончуудын хооллох соёлтой холбоотой 15 зөвлөмж5 цаг 37 минутын өмнөКристин Лагард Олон улсын валютын сангийн захирлын суудлаа өгөх хүсэлт гаргажээ5 цаг 42 минутын өмнө“Google”-ийг Хятадтай холбоотой эсэхийг шалгана5 цаг 48 минутын өмнөMax үнэд орсон учраас иргэд жижиглэн, дайвар бүтээгдэхүүн авах нь нэмэгджээ5 цаг 57 минутын өмнөWSJ: БНАСАУ өнгөрсөн онд Ким Жон Унд зориулж хоёр мерседес худалдан авчээ6 цаг 2 минутын өмнө
© 2008 - 2019 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.