5-р сарын 6
7 цаг 43 минут

Б. Цэдэн-Иш “Монгол улсын хил хязгаар бүрэлдэн тогтсон түүхээс”

Монгол улсын нутаг дэвсгэр, хил хязгаар бүрэлдэн тогтсон түүхийг харуулсан энэхүү бүтээлд Монголын ард түмний зэвсэгт тэмцэл, олон талын чухал арга хэмжээнүүдийг энэхүү номонд өгүүлжээ. 18-р зууны эхээс 20-р зууны дунд үе хүртэл урт удаан хугацаанд бүрэлдэн тогтсон Монголын хилийн үүслийн түүхэн үйл явцын эх тулгуур баримтуудаар судлан нэгтгэж, архив, түүхэн материалуудыг ашиглан бичжээ.
Ази тивийн гүнд орших манай улс хойд талаараа ОХУ, өмнө талаараа БНХАУ-тай хиллэх бөгөөд манай хамгийн өмнө захын цэг нь Өмнөговь аймгийн Орвог гашууны бор толгой, хамгийн баруун захын цэг нь Алтай 5 богд уулын Мааньт оргил, хамгийн хойдзахын цэг нь Хөвсгөл аймгийн Монгол шарын даваа, хамгийн зүүн захын цэг нь Дорнод аймгийн Соёлз уулын Модтой хамар юм. Монгол улс нь Оростой 3485 км нутгаар, баруун, өмнө, зүүн талаараа Хятадтай 4676.8 км нутгаар хил залгана. Монгол орны хамгийн баруун захын цэг болох Алтай 5 богд уулын Мааньт оргилоос хамгийн зүүн захын цэг болох Соёлз уулын Модтой хамар хүртэл нийтдээ 2392 км, хойд захын цэг буюу Монгол шарын даваанаас хамгийн өмнөд захын цэг буюу Орвог гашууны бор толгой хүртэл 1259 км болно.
Монгол улсын нутаг дтдээш дунджаар 1580м өндөр өргөгдсөн, хамгийн нам дор цэг нь Дорнод аймгийн Хөхнуур ба дтдээш 560м өргөгдсөн, хамгийн өндөр цэг нь Алтайн нурууны Найрамдал оргил бөгөөд дтдээш 4374м өргөгджээ.
Монгол улсын хойд хил буюу Оростой хиллэдэг нутаг нь 1727 оны Буурын гэрээ, 1864 оны Тарвагатайн гэрээ, Илийн гэрээгээр үндсэндээ тогтжээ. Монгол ба Орос улсын хооронд 1958, 1976 онуудад хлийн гэрээ баталгаажиж, нийтдээ 3485 км урт хилийн шугамыг тогтоожээ.
Монгол улсын өнөөгийн хил нь Манжийн захиргаанд орсны дараагаас тогтоогдож, өнөөгийн төрхөө үндсэндээ олжээ. гэхдээ анхандаа улсын хилийн шинж чанартайгаар бус харин орон нутгийн хил хязгаар маягаар тогтоожээ. Үндсэндээ Халх, Өвөр Монгол, Барга-Халхын бэлчээрийн нутгийн заагаар үндсэндээ тогтоосон бололтой. 1957 онд Монголын талын хичээл зүтгэлээр БНХАУ-тай хилийн шугамыг үндсэнд нь тогтоох саналыг тавьжээ. 1962 онд хилийн шугамыг үндсэнд нь тогтоосон юм.
Энэхүү бүтээлд Монгол улсын хилийн хэлэлцээрүүдийг он цагийн дарааллаар жагсааж, оролцсон хүмүүс, хэлэлцсэн нутаг дэвсгэрийн талаар түүхэн баримттайгаар өгүүлжээ.
Монголчууд бидний өнөөгийн нутаг дэвсгэрийн хил хязгаар нь ерөнхийдөө Орос болон Манж улсын сонирхолоор тогтоогдсон бүдүүвчээс бүрдсэн гэж үзэх үндэстэй юм.

15
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Холбогдох утас: 91777757

15 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

202.131.252.209Зочин   • 2 сарын 27. 9 цаг 26 минут

1931 онд их Нацагдорж "Миний нутаг" шүлэгтээ : Хэнтий Хангай Соёоны өндөр сайхан нуруунууд, Алтай Хянганы завсар атар баялаг орон гэж бичсэнийг бид мэднэ . Одоо Соёоны нуруу бүтнээрээ Оросод, Хянганы нуруу тэр чигтээ хятадад Алтайн нурууны баруун хагас хятадад, .1990 он хүртэл манайх байсан Увс нуурын хагас оросод г.м -р хоёр их гүрэнд асар их нутгаа алдсандаа. оройтсон ч гэсэн болзоонд зогсрх сайхаан нэдэг шиг оройтсон ч нэсэн хилийн шугамтай болсон нь их юм. Могой гурав хуваагдсан ч гүрвэлийн дайтай үлдсэн нь энэ. манан л хэцүү дээ ?

202.179.6.50ДОН   • 2016, 9 сарын 2. 11 цаг 43 минут

Үлдсэн газартай л эзэн нь болохыг ирээдүй үе минь бодолцоорой... Одоогийн энэ төр засгийн луйварчид АН МАН аль нь ч адилхан өөрсдийн эрх ашгийн төлөө нэг багийн дарга л нутаг булаалцалдан эрх ашигаа албан тушаалаараа дайрч байхад бид юу бодох билээ ... Энэ зургаар байсан бол орос хятад 2 их л хожиж дээ...

202.9.42.4zhochin   • 2016, 5 сарын 17. 19 цаг 47 минут

tuuheeheesee bid asar ih zuiliig surch tsaashid bodlogo bolgon heregjuuleh tsag boljee Turd bgaa urvagchdiig bugdiig ni tam ruu yavuulah tsag bolson

202.9.40.107 u   • 2016, 5 сарын 9. 6 цаг 56 минут

Bas l Arhangai ed nar yamar muuhai uls ve?? Bas l Gonchigdorj shig yum nuud!!!

202.9.41.197оросыг муу хэлж болохгүй дээ   • 2016, 5 сарын 6. 19 цаг 26 минут

эцэг өвгөд тусгаар тогтнолоо авч үлдэж өвөрмонгол шинжаан буриадын аль ч болгоогүй мөн орос хятад хоёртой хилийн гэрээ байгуулж ямар нэгэн маргаангүй гэж НҮБ-д бүртгүүлж чадсан, хэрэв газар нутгийн маргаанаа шийдэж чадахгүй хилийн гэрээгүй бол манай улс, 2 аварга хөршийнхөн биднийг яаж ч магадгүй байх байсан ялангуяа Хятад Оростой муудахаас өмнө хилийн гэрээ байгуулаад, дараа нь монголд байсан хятадуудыг хөөж гаргасан том амжилт, Оросыг муу гээд яахав 1945-д Орос Хятадыг хүчээр шахан монголыг хүлээн зөвшөөрүүлж тусгаар тогтноход гол үүрэг гү

202.72.245.165zolo   • 2016, 5 сарын 6. 16 цаг 07 минут

dornod aimgiin tsaadah dalai nuur zamiin-uudiin zuun talruu tohoirson gazruudad baahan gazraa aldaj hilee togtooson bn da ter ueiin zarim amisgaanuud,hoid talara bolhoor orsuudiin amaar l togtooson yum bn ashgui hoich ue maani medej avah yum bn

202.9.41.13Зочин   • 2016, 5 сарын 6. 15 цаг 29 минут

Хилийн шугам тогтоож байсан Орос,Монгол 2 согтуу хурандаагийн айхтар онигоо байдаг.Тэрэн дээр гардаг Монгол хурандаа бол энэ хүн мөн.Орост төдийгүй хятадад бас их газараа өгсөн.Байтаг,даян гээд баруун монголын олон газар бий дээ.

202.9.41.84зочин   • 2016, 5 сарын 6. 11 цаг 27 минут

Сүүлд хилийн зурвас тогтооход манай өвөөгийнх Тувагийн нутагт өвөлжих боллоо.Яагаад гэвэл өвөөгийн өвөлжөө буюу Тэс сумын Хоштэрэгийн цаад эрэгийн бүх нутгаа Оросод өгсөн шүү дээ.Удахгүй эх орондоо нүүж ирэх шаардлага тавьж эхэлсэн гэдэг.Манай .өвөө,аав ,ахан дүүс маш их эсэргүүцэн бухимдсаар харамссаар хорвоогоос буцсан даа.Цэдэнбал дарга хэлэхдээ ЦэдэнИш Молотов нар хийсэн гэж амьддаа хэлсэн бичлэг үзээ биз дээ бид.Тэр үед хөдөөгийн малчид өвөлжөөгөө шатааж явсан бөгөөд тэр нь гурван жил уналж байсан гэдэг.

202.9.41.84зочин   • 2016, 5 сарын 6. 10 цаг 58 минут

Хамгийн сүүлийн гэрээгээр Оросууд Увсын нутгаас маш их газар нутаг хуйвалдаж булааж авсан.Одоо хүртэл Монгол нэрээрээ оршсоор л байгаа.Тагнын нуруу,Мөнгөн тайга,Давст уул гм.Энэ их газар нутгийг Оросод өгөхөд ЦэдэнИш гэдэг хүн маш их үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг шүү.Иимэрхүү урвагч нараас болж Дэлхийн чинээ газар минь дээлийн болж,дээлийн чинээ газар минь дэвсийн чинээ болсон гэдэг.Харуусаад харуусаад яалтай билээ.Нэг согтуу толгойн гай.

203.91.118.180Зочин   • 2016, 5 сарын 6. 9 цаг 32 минут

хуучин нь арай л бандгар байж дээ хэ хэ

139.5.219.229Зочин   • 2016, 5 сарын 6. 9 цаг 09 минут

Энэ их хэцүү үед ийм том газар нутгаа хадгалж хамгаалж бидэнд өгсөн өвөг дээдэсдээ сөгдөн мөргөмүү. Мөн ч ухаантай жинхэнэ эх оронч хүмүүс байжээ.

202.126.91.98Зочин   • 2016, 5 сарын 6. 9 цаг 08 минут

Эфү Цэрэн гэж Архайнгайн нөхөр муу юм хийсэн нөхөр шүү.

202.21.100.210Зочин   • 2016, 5 сарын 6. 8 цаг 56 минут

Энэ хэдэн оны зураг юм бол оо? Одоогийнхоо зурагийг бодвол арай л тарган байж дээ

202.180.216.162Зочин   • 2016, 5 сарын 6. 8 цаг 53 минут

БУУРЫН ГЭРЭЭГЭЭР МАНЖИЙН ХААНЫ ХҮРГЭН ЭФҮ ЦЭРЭН АСАР ИХ ГАЗАР НУТГИЙГ 1727 ОНД ГЭРЭЭГЭЭР ОРОСТ НУУЦААР ХУДАЛДСАН БАЙДАГ.

176.59.137.228Эрдэнэ   • 2016, 5 сарын 6. 8 цаг 34 минут

Монголын өвөг дээдэс агуу юм.

Шинэ мэдээ

ШЕЗ: Г.Номуундарь хохирогчтой эрүүгийн хэрэг ирээгүй1 цаг 54 минутын өмнөСупермодель Кандис Сванепоел хоёр дахь хүүхдээ тээж байна1 цаг 56 минутын өмнөХотын даргын “Төрийн захиргааны үйлчилгээг хялбаршуулах ажлууд”1 цаг 58 минутын өмнөЗалуужуулах шидэт жор2 цаг 1 минутын өмнөҮл үзэгдэх нисдэг биет, харь гаригийн гийчид дэлхий дээр ирдэг нь үнэн2 цаг 4 минутын өмнөХоорондоо үл зохицох хүнс2 цаг 6 минутын өмнөЛиам Пейн: Шерил миний амьдралыг илүү ихээр гэрэлтүүлж өгсөн2 цаг 11 минутын өмнөХахууль өгсөн, авсан аль нь ч хариуцлага хүлээх ёстой2 цаг 16 минутын өмнөЖүжигчин Жона Хиллийн 30 кг жин хасч чадсан нууц2 цаг 17 минутын өмнөДээд шүүхээс МАН-ын даргын нэр, дүрэм, мөрийн хөтөлбөрийн өөрчлөлтийг бүртгэв2 цаг 17 минутын өмнөБекхэмийн хүүхдүүд ээжийгээ уяраав2 цаг 21 минутын өмнөЖорж Клуни найзууддаа сая, сая доллар бэлэглэжээ2 цаг 26 минутын өмнөШинэ жилийн Ева даашинз2 цаг 31 минутын өмнөМАХН-ын Нарийн бичгийн дарга П.Ангарагийг эрэн сурвалжилж эхэллээ2 цаг 33 минутын өмнөХамгийн түрүүнд өрсөлдөхөө зарласан Ксения Собчак сонгуулиас нэрээ татахад бэлэн гэлээ2 цаг 36 минутын өмнөГэртээ сайн сайхныг даллаж, муу муухайг зайлуулах арга...2 цаг 41 минутын өмнөХүйтэнд хүүхдүүдээ хөлдөөх дөхсөн Анжелина Жоли2 цаг 46 минутын өмнөАйлийн гэрт зовлон дууддаг 10 зүйл2 цаг 48 минутын өмнөБНСУ хуулийн хориглолтоо бууруулна2 цаг 51 минутын өмнөЛ.Мөнхбаясгалан ”сайн ахдаа чадуулсан” Сарангэрэлийн хэргийн тухайд юу ярив2 цаг 56 минутын өмнөХятадад үйлдвэрлэсэн хоёр дахь "Си 919" онгоц анхны туршилтын нислэгээ үйлджээ3 цаг 1 минутын өмнөЧ.Ану: Учирна гэж бодсон залуутайгаа учирсан3 цаг 6 минутын өмнөХ.Баделхан төрийн бус байгууллагуудын төлөөллийг хүлээн авч уулзаж байр сууриа илэрхийллээ3 цаг 8 минутын өмнө“Цалинтай ээж” хөтөлбөрт хамрагдсан ээжүүд ямар материал бүрдүүлэх вэ3 цаг 11 минутын өмнө“ГЭРЭЛТЭЙ БАЙШИН” зорилтот нэвтрүүлэг өнөөдөр эхэлнэ3 цаг 12 минутын өмнөТолгой өвдөлт, зовиурыг ямар хоолоор анагаах вэ3 цаг 16 минутын өмнөХангалттай "шийтгүүлсэн" Ц.Алдармаа3 цаг 21 минутын өмнөЖастин: "Би Селенад маш их хайртай. Миний зүрх сэтгэл хэзээд түүнийх байсан"3 цаг 26 минутын өмнөОнцлох дүүрэг “Хоггүй Хан-Уул”3 цаг 29 минутын өмнөДэлхийн хамгийн хөл хөдөлгөөн ихтэй нисэх онгоцны буудал 1000 гаруй нислэгээ цуцалжээ3 цаг 31 минутын өмнө
© 2008 - 2017 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. "ЭДИМVVН" ХХК.