5-р сарын 6
7 цаг 43 минут

Б. Цэдэн-Иш “Монгол улсын хил хязгаар бүрэлдэн тогтсон түүхээс”

Монгол улсын нутаг дэвсгэр, хил хязгаар бүрэлдэн тогтсон түүхийг харуулсан энэхүү бүтээлд Монголын ард түмний зэвсэгт тэмцэл, олон талын чухал арга хэмжээнүүдийг энэхүү номонд өгүүлжээ. 18-р зууны эхээс 20-р зууны дунд үе хүртэл урт удаан хугацаанд бүрэлдэн тогтсон Монголын хилийн үүслийн түүхэн үйл явцын эх тулгуур баримтуудаар судлан нэгтгэж, архив, түүхэн материалуудыг ашиглан бичжээ.
Ази тивийн гүнд орших манай улс хойд талаараа ОХУ, өмнө талаараа БНХАУ-тай хиллэх бөгөөд манай хамгийн өмнө захын цэг нь Өмнөговь аймгийн Орвог гашууны бор толгой, хамгийн баруун захын цэг нь Алтай 5 богд уулын Мааньт оргил, хамгийн хойдзахын цэг нь Хөвсгөл аймгийн Монгол шарын даваа, хамгийн зүүн захын цэг нь Дорнод аймгийн Соёлз уулын Модтой хамар юм. Монгол улс нь Оростой 3485 км нутгаар, баруун, өмнө, зүүн талаараа Хятадтай 4676.8 км нутгаар хил залгана. Монгол орны хамгийн баруун захын цэг болох Алтай 5 богд уулын Мааньт оргилоос хамгийн зүүн захын цэг болох Соёлз уулын Модтой хамар хүртэл нийтдээ 2392 км, хойд захын цэг буюу Монгол шарын даваанаас хамгийн өмнөд захын цэг буюу Орвог гашууны бор толгой хүртэл 1259 км болно.
Монгол улсын нутаг дтдээш дунджаар 1580м өндөр өргөгдсөн, хамгийн нам дор цэг нь Дорнод аймгийн Хөхнуур ба дтдээш 560м өргөгдсөн, хамгийн өндөр цэг нь Алтайн нурууны Найрамдал оргил бөгөөд дтдээш 4374м өргөгджээ.
Монгол улсын хойд хил буюу Оростой хиллэдэг нутаг нь 1727 оны Буурын гэрээ, 1864 оны Тарвагатайн гэрээ, Илийн гэрээгээр үндсэндээ тогтжээ. Монгол ба Орос улсын хооронд 1958, 1976 онуудад хлийн гэрээ баталгаажиж, нийтдээ 3485 км урт хилийн шугамыг тогтоожээ.
Монгол улсын өнөөгийн хил нь Манжийн захиргаанд орсны дараагаас тогтоогдож, өнөөгийн төрхөө үндсэндээ олжээ. гэхдээ анхандаа улсын хилийн шинж чанартайгаар бус харин орон нутгийн хил хязгаар маягаар тогтоожээ. Үндсэндээ Халх, Өвөр Монгол, Барга-Халхын бэлчээрийн нутгийн заагаар үндсэндээ тогтоосон бололтой. 1957 онд Монголын талын хичээл зүтгэлээр БНХАУ-тай хилийн шугамыг үндсэнд нь тогтоох саналыг тавьжээ. 1962 онд хилийн шугамыг үндсэнд нь тогтоосон юм.
Энэхүү бүтээлд Монгол улсын хилийн хэлэлцээрүүдийг он цагийн дарааллаар жагсааж, оролцсон хүмүүс, хэлэлцсэн нутаг дэвсгэрийн талаар түүхэн баримттайгаар өгүүлжээ.
Монголчууд бидний өнөөгийн нутаг дэвсгэрийн хил хязгаар нь ерөнхийдөө Орос болон Манж улсын сонирхолоор тогтоогдсон бүдүүвчээс бүрдсэн гэж үзэх үндэстэй юм.

Шинэ мэдээ

20-22 насны залуус 90 сая төгрөг тээвэрлэж явжээ2 цаг 45 минутын өмнөИх хэмжээний мөнгө тээвэрлэж явсан автомашин Х.Баттулгын Миллхаус компанийх байжээ5 цаг 47 минутын өмнөТа сонголтоо хийхдээ эеийг эрхэмлэж, хуулиа дээдлээрэй6 цаг 1 минутын өмнөЙеменд Холерын халдвар авсан хүмүүсийн тоо 200 мянгаас давжээ6 цаг 4 минутын өмнөБяцхан усны үхэр ээжтэйгээ хамт сэлж байна6 цаг 8 минутын өмнөГаалийн ерөнхий газар ажиллаж байна6 цаг 31 минутын өмнөХандивын дансанд цугласан 16 сая төгрөгийг ОБЕГ-т хандивлана6 цаг 33 минутын өмнөХөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг санал өгөх боломжоор бүрэн хангасан байгаа гэв6 цаг 35 минутын өмнөЗагварлаг япончууд6 цаг 44 минутын өмнөИргэний бүртгэлийн итгэмжлэгдсэн 2554 ажилтан ажиллаж байна6 цаг 47 минутын өмнөСанал өгснийг баталгаажуулж хуруунд бэхэн тэмдэглэгээ хийнэ7 цаг 22 минутын өмнөТараг болон усаар турах супер жор7 цаг 24 минутын өмнөХүүхэд гурван нас хүртлээ ээжтэйгээ хамт унтаж байх чухал7 цаг 34 минутын өмнөЕрөнхийлөгчид нэр дэвшигчид халз мэтгэлцэж, Сонгодог урлагийн олимпийн аварга эх орондоо ирсэн 7 хоног7 цаг 35 минутын өмнөТа энэ эмэгтэйг хэдэн настай гэж бодож байна?7 цаг 39 минутын өмнөПакистанд цистерн дэлбэрсний улмаас 120 гаруй хүн амиа алджээ7 цаг 44 минутын өмнөСамурайн өөрийгөө хөнөөх эртний аймшигт уламжлал "Сеппүкү"7 цаг 54 минутын өмнөСүүнд нь хуруу дүрсэнгүй, сүрэгт нь уурга барьсангүй7 цаг 59 минутын өмнөУлаанбаатарт шөнөдөө 18 хэм дулаан8 цаг 5 минутын өмнөСЕХ: Саналын хуудсын нөөц хангалттай гэв8 цаг 23 минутын өмнөСанал тоолох автомат машин эвдэрч, гацахгүй гэв8 цаг 29 минутын өмнөДэлхийн найм дахь гайхамшиг олдсон уу?8 цаг 48 минутын өмнөҮер ус гаталж санал өгөх 1920 сонгогч байна8 цаг 53 минутын өмнөСонгуулийн эцсийн дүн мэдээг 22.00 цагаас хойш дэлгэцээр шууд дамжуулан харуулна9 цаг 4 минутын өмнөӨдөртөө 39 хэм хүрч хална9 цаг 11 минутын өмнөЗөөврийн битүүмжилсэн хайрцгаар 28045 хүн саналаа өгөх хүсэлтээ гаргажээ9 цаг 16 минутын өмнөГадаадад санал өгөхөөр бүртгүүлсэн 73377 сонгогчоос 4816 нь саналаа өгчээ9 цаг 20 минутын өмнөНэг сая 978 мянга 298 хүн санал өгнө9 цаг 26 минутын өмнөГишүүн орнуудад монголын сонгуулийн туршлагыг хүчтэй өргөн сурталчилна гэв9 цаг 29 минутын өмнөСонгуулийг 37 орны 123 ажиглагч ажиглана9 цаг 36 минутын өмнө
© 2008 - 2017 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. "ЭДИМVVН" ХХК.