М.Батдолгор: Хурандаа хүн зарчимтай, зангаргатай байх ёстой

Монгол Улсад эмэгтэй цэргийн алба хаагчид хурандаа цол олгож эхэлсний 30 жилийн ой эл өдрүүдэд тохиож байна. Хагас жарны түүхэн энэ хугацаанд нийт 99 бүсгүй хурандаа мэндэлсний 18 нь Зэвсэгт хүчнийх бөгөөд анхдагч нь ЗХЖШ-ын Санхүүгийн хэлтсийн дарга асан, бэлтгэл хурандаа М.Батдолгор билээ. Түүнийг энэ удаагийн зочин хоймортоо урьж ярилцлаа.

 

Юуны өмнө танд нийт уншигчдынхаа өмнөөс Монгол Улсад эмэгтэй цэргийн алба хаагчид хурандаа хэмээх эрхэм цолыг олгож эхэлсний 30 жилийн ойн мэндийг хүргэе ээ.

 

-Маш их баярлалаа.

 

Та бол Зэвсэгт хүчний анхны эмэгтэй хурандаа шүү дээ. Тиймээс хоёулаа эл эрхэм цолыг хүртэж байсан тухайн үеийн торгон агшны дурсамжаар тань яриагаа эхэлье...

 

-Баярлалаа, 2001 оны 7 дугаар сарын 16-ны өдөр л дөө, тэр өдөр намайг ЗХЕШ-ын Санхүүгийн хэлтсийн даргаар жинхэлсэн тушаал гарав, өмнө нь хэлтсийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч байсан юм. Маргааш нь буюу 7 дугаар сарын 17-нд Ар талын газрын 80 жилийн ойн үйл ажиллагаатай тул биднийг эрт тарж болно гэсэн чиглэл өгсөн болохоор эртхэн харив аа. Гэртээ очоод удаагүй дээ, орой 19 цагийн үед Д.Магсаржав генерал залгаж байна, “За миний охин чи армийн анхны эмэгтэй хурандаа боллоо шүү дээ, баяр хүргэе” гээд л жигтэйхэн хөөр баяртайгаар ярилаа.

 

Би ёстой нөгөө шоконд орно гэдэг л болсон юм даг. “Дарга аа, та юу яриад байгаа юм бэ, арай үгүй байлгүй дээ” гэсэн чинь “ЗХЕШ-ын даргын зөвлөл сая хуралдаад өөрт чинь хурандаа цол олголоо, за миний охин маргааш өглөө 9 цагт манай өрөөний үүдэнд бэлэн бай” гэдэг юм байна.

 

Дөнгөж өдөр нь жинхлэгдсэн хүн чинь юун хурандаа... бүр гайхаад огт итгэхгүй байгаа юм чинь. Тэгснээ төрийн генерал хүн яалаа гэж худал хэлэх билээ гэж бодож эргэлзээд л, өөрийгөө зүүдлээгүй байгаа даа гэж бодож бараг чимхэж үзэхийн наагуур юм болов. Маргааш нь хурандаа цол олгогдсон хүмүүстэй Даргын зөвлөлийн өрөөнд зэрэгцээд зогсчихсон байгаа хэр нь ээ итгээгүй хэвээр. Нэрийг минь дуудахгүй бол яана аа, ёстой ичиж үхмээр юм болно доо гэхчлэн элдэв юм бодоостой, түгшээстэй. (инээв) За тэгээд яалт ч үгүй нэрийг маань дуудлаа, цол ч гардууллаа, сая нэг санаа минь амарсан. Ингэж л итгэж ядан байж энэ эрхэм цолыг хүртсэн дээ.

 

Аливаа зүйлийн анхдагч байна гэдэг нэр төрийн хэрэг ч гэлээ асар их итгэл, үүрэг хариуцлага, хүнд ачааг үүрдэг нь маргаангүй үнэн шүү дээ...

 

-Тэгэлгүй яах вэ, надад асар их итгэлийг хүлээлгэсний зэрэгцээ том хариуцлага, хүнд ачааг үүрүүлсэн гэж боддог, угаасаа ч тийм. Мөрдэс нэгт бүсгүйчүүдийнхээ өмнө эмэгтэй хүн хурандаа цол авч болдог үүд хаалгыг нээж байгаа учраас хариуцлагатай байхаас өөр аргагүй.

 

Анхны эмэгтэй хурандаа гэдгээрээ би цол гардсан өдрөөсөө эхлээд л аль ч талаар “Ээ дээ, эмэгтэй хүнд хурандаа цол олгох ч дээ, хэрэг байна уу даа” гэдэг байдлыг л харуулж болохгүйг ухамсарласан, их ч хичээсэн.

 

Энэ том цолонд яаж эзэн болж, хэрхэн нэр хүндтэй авч явах вэ гэдгийг алхам тутамдаа бодож ажилласан, бас чадсан. ЗХЕШ-ын даргаас Улаанбаатар цэргийн хүрээний эмэгтэй офицер, ахлагч нартай Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах өдрөөр уулзалт хийх үүрэг аваад Офицеруудын ордонд заал дүүрэн хүүхнүүдтэй уулзахдаа “та нар минь хурандаа болохын төлөө хариуцлагатай байж, чин шударгаар ажиллаж, Зэвсэгт хүчиндээ хоёргүй сэтгэлээр зүтгэх ёстой, би энэ үүдийг нээлээ шүү” гэж хэлж захиж байлаа. Одоо эргээд харахад би булган сүүлтэй байж олон хурандаа дүү дагуулжээ, бахархалтай сайхан байна. Өшөө ч олон хурандаа, генерал бүсгүйчүүд төрөөсэй гэж хүсэж байна.

 

Тэгэлгүй яах вэ, та бүр генерал дүү дагуулчхаад байна шүү дээ... Энэ бидний бахархал биш гэж үү?

 

-Яг үнэн, яалт ч үгүй генерал дүү дагуулсан юм чинь (инээв). Би 15 жил Зэвсэгт хүчний ганц эмэгтэй хурандаа гэгдэж явсан. Арван таван жилийн дараа Зэвсэгт хүчнээс хоёр дахь эмэгтэй хурандаа төрсөн нь Л.Ганчимэг юм. За тэгээд л дараа дараагийн хурандаа нар төрсөн, түүн дотроос бүр алтан мөрдэст генерал цолтон ч мэндэлсэн нь бид бүхний төдийгүй, Монголын маань бахархал юм даа.

 

Ингэхэд та санхүүгийн мэргэжлийг хэрхэн сонгосон, Зэвсэгт хүчинтэй ямар сэжмээр холбогдсон талаараа яриа дэлгэхгүй юу?

 

-Миний мөрөөдөл хуульч, тэр тусмаа шүүгч юм уу, прокурор болох байсан. Арван жилийн сургуульд Эвлэлийн үүрийн дарга байхдаа татвараа хураачхаад түүнийгээ ангиасаа алдчихав аа, тэгээд багшдаа хэлж чадахгүй яваад л байлаа. Тэгсэн нэг өдөр багш маань “мөнгө алдсан хүүхэд байна уу” гэдэг байгаа. Би ч хамаг л учраа хэллээ, багш маань ч нөгөө алдсан татварын мөнгийг маань олж өгч санаа минь амрав. Тэгээд л би тухайн үед хэзээ ч санхүүгийн хүн болохгүй гэж өөртөө тангараг тавьсан ч Эрхүүгийн Хуулийн дээд сургуульд оноо дутаад МУИС-ийн нягтлан бодох, эдийн засгийн ангид гулсаж орсон доо. Ёстой нөгөө давахгүй гэсэн даваагаараа гурав давна гэгч л болсон. (инээв)

 

Тийм байна, нэгэнт эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллахгүй гээд яах билээ. Сургуулиа дүүргээд хаана томилогдов, та?

 

-Тухайн үед биднийг сургууль төгсөхөд аль салбарт ажиллах талаар санал авдаг байв. Би шууд л Батлан хамгаалах салбарт ажиллая гээд гараа өргөсөн. Тэгээд Хээрийн академи гэгддэг Зүүнбаянгийн дивизид томилогдож байлаа. Дэслэгч цолтой, таг энгийн нөхөр очиж билээ. Ингэж л Зэвсэгт хүчин хэмээх их айлын халуун ам бүлд багтсан түүхтэй.

 

Батлан хамгаалах салбарт ажиллахаар эрсхэн шийдсэн нь бас учиртай л байх даа...

 

-Би оюутан байлаа, нэг өдөр хичээл тараад гэртээ ороод иртэл аав минь уйлаад сууж байв. Гайхаад л гал зууханд очоод ээжээс “аав яасан юм бэ” гэж асуутал, “Аав нь хэрэв би хүүтэй байсан бол хүүгээ кабиндаа аваад явах байсан гээд уйллаа” гэдэг юм байна. Тэр үг надад маш гүн суусан учраас би цэргийн хүн болохоор эргэлт буцалтгүйгээр шийдсэн юм. Эрчүүдийн хашдаг албыг хашиж, аавыгаа амьд ахуйд нь хурандаа хэмээх цолыг хүртэж, хүндэтгэлийн цайллагынхаа зочин хойморт аавыгаа хүндэтгэн залж, жаахан ч гэсэн баярлуулсан, хүүтэй болох тэр их хүслийг нь бага ч гэсэн нимгэлсэн гэж би одоо бодож, сэтгэл өег явдаг.

 

Аав тань хязгааргүй их баярласан нь гарцаагүй биз ээ. Армид хөл тавьж, ажлын гараагаа эхлүүлж байсан дурсамж гэвэл бас л сонин байх...

 

-Зүүнбаянгийн дивизийн Холбооны батальонд санхүүгийн даргаар ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Анхныхаа баримтыг цохчхоод нэг их том дарга болсон мэт мэдрэмж төрсөн нь, бас мянган цэргийн карантин дээр очиж цэргийн тангараг өргөж байсан, амьдралынхаа ханьтай анх учирсан минь гээд л гэгээн дурсамж дуртадгалууд хөвөрнө өө. За тэгээд л энгийн сургууль дүүргэсэн надад анхны түгшүүр дохио, дүрэм журмаар амьсгалсан цэргийн алба, амьдрал бүгд сонин бөгөөд содон байлаа. Ингэж л их говийн гарнизонд шантарч няцахгүйгээр гурван жил алба хаагаад үргэлжлүүлэн тэр үеийн 137 дугаар ангид томилогдож зургаан жил, дараа нь холбооны хороо буюу 013 дугаар ангид томилогдож найман жил ажиллаад 1999 оны 5 дугаар сард ЗХЕШ-т Санхүүгийн хэлтсийн даргын үүрэг гүйцэтгэгч, төсвийн ахлах мэргэжилтнээр томилогдож зургаан сар ажиллаж байтал хэлтсийн дарга маань ирсэн. Дахиад 2001 оны 4 дүгээр сард мөн л Санхүүгийн хэлтсийн даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр томилогдож, дээр дурдсанчлан 7 дугаар сард жинхлэж, хурандаа цол хүртсэн, үүнээс хойш 2009 оныг дуустал тус байгууллагадаа ажиллаад тэтгэвэртээ суусан даа.