Байр суурь: Чуулганы ирц бүрдээгүй талаар хэн, хэн юу өгүүлэв

Өнөөдөр чуулган хуралдаж, хоёр сайдыг томилох асуудлыг хэлэлцэх байсан билээ. Тэгвэл ирц бүрдээгүй улмаас чуулганаа хийж чадсангүй. Тодруулбал, УИХ-ын ээлжит бус чуулганыг өчигдөр зарласан ч ирц бүрдэхгүйгээс хойшилсон бол өнөөдөр 10:00 цагт товлосон чуулган мөн л ирцээс болж хойшилсоор байх уу гэдэг асуулт хариултаа хүлээсээр...

Парламент таван намын төлөөллөөс бүрдсэн 126 гишүүнтэй. УИХ дахь МАН-ын бүлэг 68 гишүүнтэй бол УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг 42 гишүүнтэй.  Хоёр том намын бүлэг гишүүдийнхээ ирцийг бүрдүүлэхгүй байгаагаас УИХ-аар зогсохгүй Засгийн газрын ажлыг ч хойш  нь татаж буй.

"БАЙР СУУРЬ" булангаараа намуудын дарга нарын байр суурийг онцлон хүргэж байна. 

Ардчилсан намын дарга О.Цогтгэрэл: Ардчилсан намаас УИХ-ын даргаар аль нэг намын дарга ажиллаж болохгүй гэдэг байр сууриа илэрхийлсэн. МАН-ын даргыг УИХ-ын даргаасаа чөлөөлөгдтөл УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцохгүй гэсэн шаардлагынхаа дагуу асуудлаа тавьж байна. Өнгөрсөн хугацаанд нийтлэг асуултууд гарч ирсэн. Өмнө нь ийм жишиг байсан биз дээ. Тухайлбал М.Энхболд, З.Энхболд нар УИХ-ын дарга, намын даргын ажлыг хавсарч гүйцэтгэж байсан жишиг байсан зэрэг асуултыг тавьж байна. Бид энэ буруу жишгийг засах ёстой. Буруу жишгийг тэр чигээр нь үргэлжлүүлбэл юу болдгийг нэр дурдсан дарга нарын засагласан жилүүд сануулдаг. Ардчилсан намын дарга УИХ-ын даргаар ажиллаж байхад төрийн хямрал болсон. Мөн түүнээс болж Ардчилсан нам сонгуульд гурван удаа дараалан ялагдаж, Монгол Улсад нэг намын дарангуйллын тогтолцоо руу шилжсэн. М.Энхболд УИХ-ын дарга болсноор 2017–2018 оны үед Монголын засаг төрийн хямрал ямар үр дүнд хүрснийг мэдэж байгаа байх. Буруу зүйлийг засаж залуурч, олон улсад байдаг зарчмын дагуу бодлого баримтлахгүй бол ямар үр дүн хүлээж байгааг харуулж байна. Ийм учраас Д.Амарбаясгаланг УИХ-ын даргаар ажиллаж байгаад МАН-ын дарга болох үед бид асуудлыг тавьж байсан. Энэ үйлдлийг бид зарчмын дагуу байр суурь гэж үзэж байгаа. Жишээ нь Англи улсад парламентын дарга намын дарга байх нь битгий хэл намын гишүүн байж ч болохгүй гэсэн шаардлага тавьдаг. Мөн онцгой тохиолдолд парламентын сонгуульд оролцохдоо өмнө нь байсан намаас нь ч нэр дэвшихийг хориглодог. Япон улсад мөн адил намын гишүүн байхыг хориглодог. МАН-ын дарга Н.Учралыг УИХ-ын даргаар сонгохдоо Ардчилсан намын бусад гишүүд болон намайг санал өгсөн гэдгийг зарим сэтгүүлч асууж байсан. Үүнд тайлбар хийхэд, УИХ-ын үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй нөхцөлд гарц гаргалгаа олохын тулд УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин санаачилж хуулийн төслийг өргөн барьсан. Бид улстөржсөн үйл ажиллагаа явуулаагүй. Бэлэн болсон хуулийн төслийг оруулж ирсэн. Бид гацаахын төлөө асуудалд хандаагүй. Харин боломж олгосон. Бидний өргөн барьсан хуулийн төсөл хаврын чуулганаар хэлэлцэх дараалалд ороогүй учир бид зарчмын шаардлага тавьсан. Мөн УИХ-ын чуулган эхлэхэд зарим нэгэн асуудлыг саатуулах гэж Ардчилсан намаас ийм зүйл хийж байгаа юм биш үү гэсэн асуултыг тавьж байсан. Энэ бол тийм зүйл биш. Монгол Улсын Үндсэн хуулинд аль нэг намын дарга УИХ-ын даргаар ажиллагүй байх нь зүйтэй гэсэн утга агуулга бүхий заалт байдаг. УИХ-ын даргыг сонгох нь ялсан намын дотоод асуудал биш. Харин УИХ-ын дэд даргаар хэнийг сонгох нь тухайн нам, эвсэлийн дотоод асуудал юм.

Үндэсний эвсэлийн тэргүүн, УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр: УИХ-ын дарга Н.Учрал намын даргын албан тушаалыг давхар хаших нь зохимжгүй юм. Учир нь УИХ-ын сонгуульд улс төрийн намууд мөрийн хөтөлбөрөө танилцуулж, ялсан нам нь түүнийгээ Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр болгон батлуулдаг. Улмаар тухайн намын дарга Ерөнхий сайдын хувиар уг хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг хариуцаж, ажил хэрэг болгодог тогтолцоотой. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх хаврын чуулганы нээлтэд хэлсэн үгэндээ "зовлонгийн учир шалтгааныг ол" хэмээн дурдсан. Үүнийг задалж үзвэл, өнөөгийн зовлон нь цэвэр МАН-ын дотоод улс төрийн тэмцэлтэй холбоотой асуудал юм. Улс төрд байж боломгүй, зүй зохисгүй үйлдлүүд газар авч байна. Тухайлбал, МАН-ынхан дотооддоо өрсөлдөгчөө замаасаа зайлуулахын тулд хэрэгт холбогдуулж, АТГ-аар шалгуулдаг жишиг тогтлоо. Засгийн газрыг огцруулах асуудлыг хэлэлцсэн хурлыг удирдсан УИХ-ын дэд дарга Х.Булгантуяад эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн тохиолдол нь өнөөх зовлонгийн учир шалтгаан хаана байгааг тодхон харуулж байна. Урин дулаан цаг ирж, бүтээн байгуулалт, барилгын ажлын оргил үе эхэлж буй энэ өдрүүдэд Засгийн газар үйл ажиллагаагаа хэвийн, тогтвортой явуулах нь нэн чухал байна. Тиймээс эрх баригч МАН улс төрийн манлайлал гаргаж, дотоод зөрчил, асуудлуудаа нэг мөр цэгцлэх шаардлагатай. Одоо улс төржилтийг хойш тавьж, ажил хэрэгч хандлагаар улс орны тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхийн төлөө хамтран ажиллах цаг болсон.

МАН-ын дотоод зөрчлөөс үүдэж чуулганы ирц бүрдэхгүй байна гэж харж байна.

Засгийн газрыг бүрдүүлж буй олонхын суудалтай намууд эхний ээлжинд өөрсдөө ирцээ бүрдүүлэх үүрэгтэй. Хэрэв тэд ирцээ хангавал "Үндэсний эвсэл"-ийн дөрвөн гишүүн чуулганы үйл ажиллагаанд хэвийн оролцоход бэлэн байна. Бид бүлэггүй "ийм шийдвэр гарлаа" гэж том дуугарах нь хэцүү. Тиймээс эрх баригчид эхлээд ирцээ бүрдүүлбэл бид дөрөв хуралдаандаа бүрэн сууна. Миний хувьд өмнө нь цөөнхийн бүлгийн удирдлагад байсан хүний хувьд АН-ын гаргасан шийдвэрийг зөв гэж харж байна. Энэ нь асуудлаа шуурхай шийдэж, ажилдаа ажил хэрэгч хандахгүй бол болохгүй гэдгийг л сануулж буй хэрэг. МАН энэ байдлыг ухамсарлаж, дотоод зөрчлөө нэн даруй цэгцлэх шаардлагатай. Эрх мэдэл, сандал ширээтэйгээ зууралдан төрийн ажлыг гацааж, улс орны эдийн засгийг хохироож болохгүй.

УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн дэд дарга Х.Тэмүүжин: Ардчилсан намаас дэвшүүлж буй үзэл санаа нэг хүнд зориулагдсан үзэл санаа биш. Парламентын дарга өөрөө ярьдаг биш, харин парламентын гишүүдийг яриулж, дуу хоолойг нь түгээдэг хэрэгсэл гэж анх нэрлэсэн. Мэтгэлцээнийг тал алдалгүй шүүж, дэмждэг. Төлөөллийг хэрэгжүүлэгч, тэнцвэрийг хадгалагч. Талцлаас ангид, намын улс төрөөс бие даасан парламент ёсыг хамгаалдаг хүнийг парламентын спикер гэдэг. Гэтэл монголчууд бид парламентыг даргатай болгочихсон. Дарга гэж андуурчихаараа “би эдний дарга юм байна, би эд нартай дарга-цэргийн үүднээс харилцах ёстой юм байна” гэж эндүүрдэг. Парламент бол Засгийн газар биш. Засгийн газар нь Ерөнхий сайд, сайд нараас бүрддэг бөгөөд Ерөнхий сайд бусад сайдуудаа захирдаг, томилдог. Парламент нь 126 гишүүнтэй, тэнцүү эрхтэй байгууллага. Парламентын спикер болсон ч парламентын гишүүдтэй нэг ижил эрхтэй. Парламент төлөөлөх, хууль тогтоох, хянах гэсэн гурван чиг үүрэгтэй. Тиймээс парламент нь нийгэмд нээлттэйгээр дуу хоолойгоо хүргэж байх ёстой. Зөвхөн олонхийн дуу хоолой биш, цөөнхийн дуу хоолой ч олонхтой ижил түвшинд сонсогдох ёстой. Олонх цөөнхөөр асуудлаа шийднэ, олонх шийдвэрээ гаргана, цөөнх хяналтаа тавина. Энэ бол парламентын хамгийн чухал зарчим. Парламентыг спикер тэнцвэртэй байлгахын тулд хоёр зүйл шаарддаг. Нэгд төвийг сахьсан байх ёстой, хоёрт бие даасан байх ёстой.