“Харбины гэрээг шалга” гэсэн Б.Батцэцэгийн кнопны цаана эдийн засаг сүйрэх эрсдэл байна

УИХ-ын гишүүн Ж.Баярмаа, Д.Ганбат нарын санаачилсан Харбины гэрээгээр хянан шалгах хороо байгуулах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэж, хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 43 гишүүн буюу 34.7 хувийн саналаар дэмжлэг хүлээсэнгүй. Парламент Харбины гэрээг хянан шалгах шаардлагагүй гэж үзлээ.

Сүүлийн хагас жил орчим үргэлжилж буй “Харбины гэрээг ил болго” гэх улс төрийн акцын гол төлөөлөгчид нь олигарх компанийн эрх ашгийг хамгаалагчид гэдгээрээ танигдсан Жудагийн Баярмаа, шарк Энхтүвшин нар. Тэд ч дүүрч. Эздийнхээ төлөө эхнээс нь эцсийг хүртэл Харбины гэрээг эсэргүүцэж байгаа хүмүүс. Гэхдээ “Харбины гэрээг шалга” гэх улс төр ханхалсан шаардлагыг УИХ-ын чуулган дээр дэмжсэн гишүүдээс нэг хүн онцгой анхаарал татаж байна. Тэр хүн бол УИХ-ын гишүүн, Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг. Сайд эмэгтэй “Харбины гэрээг хянан шалгах түр хороо байгуулах”-ыг дэмжих санал дээр кноп дарчихсаныг анзаарсан нь хэд бол? Эндээс Б.Батцэцэг хэнсэн билээ, Харбины гэрээ юусан билээ гэсэн асуулт ургаж гарч ирнэ.

17 жил гацсан төмөр замыг хөдөлгөсөн Харбины гэрээ гэж юу вэ?

Өнгөрсөн оны тавдугаар сарын 15-ны өдөр Монгол Улсын “Тавантолгой төмөр зам” ХХК, БНХАУ-ын “Чайна Энержи Ганцмод төмөр замын хөрөнгө оруулалт” ХХК хоорондын Гашуунсухайт-Ганцмод боомтын хил дамнасан төмөр зам барих тухай хэлэлцээр, Нүүрс худалдах, худалдан авах урт хугацаат гэрээ, Уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх хамтын ажиллагааны ерөнхий гэрээнд гарын үсэг зурсан юм. Ингэснээр 17 жил гацсан төмөр замын хил холболтын цэгийг тогтож, нүүрс худалдах, худалдан авах урт хугацааны гэрээг байгуулж байв. Эдийн засгийн хөгжлийн хувьд түүхэн гэж онцлохоос аргагүй үйл явдал.

Ухаж ойлговол, Харбины гэрээний ач холбогдол асар их. Гэвч арав гаруй жил хийгдэж чадаагүй нь цаанаа том шалтгаан, нарийн учиртай. Энэ тухай Ерөнхий сайд асан, энэ гэрээг хийсэн Л.Оюун-Эрдэнэ “Энэ төмөр замын хэлэлцээр яагаад 16 жил гацсан бэ гэдгийг түүхэн талаас хөөгөөд үзвэл сонирхолтой логик гарч ирнэ. 2013 он, 2014 онд юу болсон, яагаад хоёр улсын Засгийн газар хоорондоо хэлцэл хийж чадаагүй, яагаад “Чайна Энержи” групп болон "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК хоорондоо шууд ойлголцож болоогүй талаар олон логик эндээс харагдана” гэж байв. Ач холбогдлыг нь гэрээнд гарын үсэг зуралцсан хүмүүсийн нэг Зам тээврийн хөгжлийн сайд Б.Дэлгэрсайхан “17 жил гацсан төмөр замыг явуулах гэж Засгийн газар 3 жил хөөцөлдсөн, 56 удаа ажлын хэсэг хуралдаж байгуулсан гэрээ. Нөгөө талаас Чалкод үзүүлдэг хөнгөлөлтөө үзүүлэх хүсэлт тавьсан. Энэ дагуу хийсэн. Энэ гэрээгээр нүүрсийг 50 хувь хямд зарсан зүйл огт байхгүй. Монгол Улсын төлөө л бүтээн байгуулалт хийхийг зорьж байна. 70 жилийн дараа хоёр дахь төмөр замаа барья гэхээр бөөн хэрүүл. Улс төр хийж болно, гэхдээ улсаа бодох ёстой” хэмээн тайлбарлана лээ.

Үнэхээр ч хоёр улсын Засгийн газрын хэмжээнд хийгдсэн, олон жилийн улстөржилтийн цалмаас арайхийн мултарч хөдөлж буй энэ төслийн хувьд аль аль тал нь болгоомжтой, хяналттай байх учиртай. Б.Дэлгэрсайхан “Гэрээтэй холбоотой хөдөлгөөн хийх тохиолдолд хоёр талдаа мэдэгдэх нь бизнесийн ч, дипломат харилцааны ч зарчим юм” гэж учирлаад яваагийн цаад утга нь энэ.

Гадаад харилцааны сайд Харбины гэрээг хянан шалгахыг дэмжинэ гэдэг нь “Хятадыг алаад өг...” гэсэнтэй агаар нэг

Гэвч улс төр явсаар Харбины гэрээг хянаж шалгах түр хороо байгуулах санал УИХ дээр сая ирснийг монголчууд бултаараа харлаа. Олзуурхууштай нь Монголын парламент өөрийнхөө сонсгол хийж, соёрхон баталсан стратегийн хэмжээний гэрээ хэлцлийг “буруу байна, хянаж шалгая” гэдэг илэрхий улстөржсөн санаачилгад толгой дохисонгүй. Гэхдээ анзаарахгүй өнгөрч боломгүй нэг зүйл ажиглагдсан нь нийтлэлийн эхэнд дурдсан Гадаад харилцааны сайдын кноп. Харбины гэрээг хянаж шалга гэж кноп дарсан гишүүдийн дунд Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгийн нэр тод гэгч нь дурайж байна.

Б.Батцэцэгийг эрх баригч намын гишүүн, УИХ-ын гишүүн гэж харвал санал өгөх эрхээ эдэлсэн жирийн нэг улстөрч. Харамсалтай нь тэр Монгол Улсын гадаад харилцааны номер нэг албан тушаалтан. Гадаад харилцааны сайд. Тэр энэ албыг сүүлийн хоёр парламентын турш хашиж байна. Нөгөөтэйгүүр Б.Батцэцэг бол Монгол Улсын гадаад бодлогын нүүр царай. Түүний дотоодод гаргаж буй улс төрийн шийдвэр, үг үйлдэл бүхэн гадаад орчинд, ялангуяа хөрш зэргэлдээ улс орнуудад байнгын хяналт дор байгаа нь гарцаагүй.

Гэтэл ийм өндөр хэмжээний хариуцлагатай албан тушаалтан Харбины гэрээг хянаж шалгахыг дэмжсэн санал гаргасан нь БНХАУ-ын талд таагүй мессэж болж очсон нь гарцаагүй үнэн юм. Дотоодод Дорж, Дулмаа энэ процессыг ажиглаагүй, үл тоож болно. Гэхдээ Б.Батцэцэгийн хувьд өөр юм. Б.Батцэцэгийн Харбины гэрээг хянан шалгахыг дэмжинэ гэдэг “Хятадыг алаад өг...” гэдэг массын ойлголттой агаар нэг уншигдаад байна.

Гэтэл БНХАУ бол Монгол Улсын эдийн засгийн гол түнш. Нүүрс, зэсээрээ амьдардаг монголчуудын хувьд нүүрс, зэсийн маань цорын ганц худалдан авагч. Ковидын үеэр хил хаагдахад дотоодод хүнс, барааны хомсдолд яаж орлоо. Яг одоо БНХАУ “Танай Гадаад харилцааны сайд ганц кнопоороо манай улсын Засгийн газартай хийсэн гол гэрээг хянаж шалга, Хятадад итгэхгүй байна гээд хэлчихлээ. Бид нүүрс, зэсээ дотоодоосоо болоод өөр улсаас авлаа” гээд хилээ хаахад л эдийн засаг бүхэлдээ сүйрэх эрсдэлтэй нүүр тулна. Ийм эрсдэлийг учруулахуйц үйлдлийг ядаж Монгол Улсын гадаад харилцааг толгойлж яваа үедээ хиймээргүй байна, Б.Батцэцэг сайд аа. Хятад улсаас хамаарах энэ том нөлөөг Б.Батцэцэг мэдэхийн дээдээр мэдэх хэрнээ “...муусайн хятадыг...” гэсэн кноп дарж, дипломат ёсны том алдаа хийчихлээ дээ.

Р.БАТБОЛД

ӨДРИЙН СОНИН