Үнэн болон худлаа, бодитой болон хийсвэр гайхамшгууд
Гайхамшиг гэж байна. Гайхамшгийн дээд нь гэж бас байна. Бүр дээдийн дээд гайхамшиг гэх эрэмбэ ч мөн буй. Дээдийн дээдэд багтах нэгэн гайхамшиг бол аль ямар ч амьтан үр төлөө үлдээх, үржиж өсөх чадвар юм. Нүдэнд үл үзэгдэх вирус, бактериас эхлээд нүсэр том халим, заан хүртэл бүгд л үржиж, өсөж, удам судраа үлдээж байдаг. Үлдээх үлдээхдээ бүр амьдрах чадвар олгоод, “сургаад, хүмүүжүүлээд”, биеийг нь даалгаад үлдээхийг нь яанаа!
Эвцэлд орох, үр тогтох, тээх, төрүүлэх, тэжээх, бойжуулах, амьдрах урлагт сургах – энэ процесс төгс төгөлдөр байдгийг нь үнэхээр гайхмаар. Ийм процесс далайн гүнд, усан дотор, газар дээр, доор, өндөр уулсын оройд ч явагдаж байдаг.
Төрөл, зүйлээ үл таслан үргэлжлүүлэх чадавх амьтан бүхэнд байдаг болохоор л эх дэлхий маань ой модтой, өвс ногоотой, ан амьтадтай, бас хүнтэй болчихжээ. Хүмүүс нь бүр үе залгамжилсан хаантай, олон дүрээр тодордог хутагтуудтай, худлаа ч болов “амьд бурхадтай, чөтгөр, шуламтай, диваажин болон там” мэттэй ч байдаг болжээ. Зөвхөн л тархи, толгойд нь итгэл сэтгэлд нь байдаг бурхад нь мөнх настай, харин анх хүнээс төрсөн хутагтууд нь хойд дүртэй (хаана ч, хэнээс ч төрж болдог), сүнс нь яг л шилжин явдаг цом, туг шиг. Шашны тэргүүн нь мөн төрийн тэргүүн болдог, лам нар нь эхнэр авдаггүй тэр оронд энэ хойд дүрийн үзэгдэл ихэд бэхжиж, хэлбэржжээ. Тухайн шашныхаа, лам нарынхаа, сүм хийдүүдийнхээ ашиг, сонирхлыг баттай хамгаалж чадах хүнийг бүр хүүхэд байх цагаас нь бэлдэх тун ч зальжин технологи юм.
Нялх хүүхдэд хар багаас нь чи бол энэ тэр хутагтын хойд дүр, амьд бурхан гэж итгүүлээд, шашны боловсрол олгож, ёс зүйд нь сургаад (дүрсэлж хэлбэл, тухайн шашин байнгын хаантай байх арга) насан эцэслэтэл нь ашиглах энэ арга одоо ч гэсэн хэрэглэгдсээр байгаа нь бас л нэг гайхамшиг юм.
Энэчлэн үнэн ба худал гайхамшгууд, объектив болон субъектив гайхамшгуудаар хорвоо ертөнц дүүрэн юм даа... Үржих, өсөх, үр төлөө үлдээх энэ дээд гайхамшгийг амьтдад бүр эд эсийн түвшинд, удамших түвшинд, олон гормоны нөлөө, оролцооны түвшинд, бусад амьтдын амьдрал, оршилтой шүтэлцүүлэн бүтээж чадсан нь байгалийн хувьслын дээдийн дээд гайхамшиг юм. “Байгалийн хувьслын философи” номондоо энэ бүхнийг би товч ч болов харуулсан болно. Илүү дэлгэрэнгүй өгүүлэх цаг, боломж надад одоо алга болов. Уг нь мөн ч сонирхолтой сэдэв, асуудал юм шүү... Тухайн хүний сүнс нь ямар ч амьтанд шингэж, хувилж төрж болох талаарх сургаал, номлол нь ямар нэгэн баталгаа, нотолгоо огт үгүйн дээр ижилгүй том төөрөгдөл юм. Бараг л амьтан бүхний, бүр хонь, ямааны ч гэсэн урд төрөл нь хүн байх боломжтой болчихдог. Тэгэхлээр бид хонь төхөөрөөд идлээ гэхэд л хэн нэгэн хүний хойд төрлийг алж, хороож, махыг нь идэж байгаа болохнээ? Санаандгүй нэг аалз гишгэчихлээ гэхэд л бас хэн нэгэн хүний хойд төрлийг алчихаж байна гэсэн үг. Ер нь амьтан бүхэн л хүмүүсийн хойд төрөл, хүмүүсийн сүнс байхнээ? Хүмүүс хүмүүсийнхээ сүнстэй харьцаж, унаж, эдэлж, төхөөрч, сааж, өсгөж үржүүлж, агнаж байгаа болохнээ? Иймэрхүү төөрөгдлүүдээс хүмүүс (оюун ухаантай амьтад!) хэзээ нэг салах юм бол оо? Ингээд л орхие. Яриад л байвал мөн ч олон юм байна даа...
Төр улс бүхэн ямар нэгэн үзэл сурталтай байсан хэдий ч зөвхөн дан ганц шашнаар үзэл суртлаа болгосон улс орон цэцэглэн хөгжиж байсан баримт, жишээ дэлхийн түүхэнд байхгүй, гарч ирэх ч үгүй.
Учир нь хүмүүсийн амьдрал, нийгмийн амьдрал бол иргэний нийгмийн нь аюулгүй байдал, эрүүл мэнд, боловсрол, амьжиргааны түвшнээр л тодорхойлогдож, нөхцөлдөж байдаг энгийн, жирийн, ердийн процесс юм. Энэ процессоор л нөхцөлдөж, энэ процессын язгуур шаардлага, хэрэгцээ, сонирхлыг тусгасан үзэл суртал, төр засаг л улс орон бүхэнд байж, нийгмийн амьдралыг нь удирдаж, зохион байгуулж байх жамтай. Шашин суртал бол байнгад л иргэний нийгмийн хавсарга болж ирсэн нь үнэн болно. Шашин суртлын үүрэг, нөлөөг хэтрүүлэх, дээдлэх, өөр шашинд сөргүүлэн тавих, зөрчил, дайсагналыг үүдэх, хурцдуулах нь дайн, самууныг дэгдээдэг аюултай. Дэлхий дахинд дэгдэж байсан дайн самууны ихэнх нь шашны шалтгаантай байсан гэгддэг. Шашин суртлын үндсэн дээр Европын орнуудын хооронд 36 жилийн туршид дайн самуун дэгдэж байв. Ойрхи Дорнодын орнуудын хооронд шашин суртлын үндсэн дээр мөн л олон арван жил дайн самуун гарчээ. Одоо ч зарим нь үргэлжилсээр. Хүмүүс бүгдээрээ л мич, бичин хүний үеэсээ гарал үүсэл нэгтэй болохоор орчин үеийн хүмүүс 5 гол шашинд хуваагдаад л, тэдгээрийн 4000 шахам элдэв урсгалд автагдаад л хүүхэд шиг гэнэхэн загнаад л, ичмээр, жигшмээр зан үйл хийгээд л, хатуухан хэлбэл тэнэгтээд л баймааргүй байна.
Орчин цагийн, шинэ үеийн, юм үзэж нүд тайлсан, ихэд оюунлаг болцгоочихсон хүмүүс энэ зуунд амьдарч байгаа билээ. Тэдний дунд мал шиг тэнэгүүд цөөхөн шүү дээ...
Монголын нийгэм дэх орчин үеийн нэгэн сөрөг гайхамшиг гэвэл улстөрийн 37 нам юм. Энэ бол нийгэм дэх 37 толгой гэсэн үг. Энэ 37 толгой мэдээжээр тус бүр л олон гартай, олон хөлтэй байж таараа. Яг л Төвдийн ламын шашны олон толгойтой, олон гар, хөлтэй бурхад шиг дүрслэгдэх байх. Энэ олон толгойд олон янзын үзэл суртал байгаа, олон гарт олон зэвсэг байгаа, олон хөл доор нь олон янзын хортон (чөтгөр, шуламс, хорт могой, араатан мэтийн) байгаа. Орчин үеийн Монгол гэж нэрлээд нэгэн Мангасын хөрөг зурж ч болохоор. Гэтэл байгаль дэлхий маань олон толгойтой нэг ч амьтан бүтээгээгүй юм. Харин олон гар, олон хөлтэй амьтад бол байгаа билээ. Гайхамшиг гэхээр энэ Мангасын толгой нэг бүр нь худал хэлж, гар нэг бүр нь хулгай хийвэл яанаа! Байгальд зөвхөн эрэмдэг зэрэмдэг амьтан л олон толгойтой төрдөг. Тэгвэл нийгэм дэх хэтэрхий олон толгой бас л сөрөг үзэгдэл болж таарах гээд байна... 3.5 сая хүнтэй улсад 37 нам гарч ирсэн нь гайхамшиг биш гэж үү? 35 жилийн туршид хэмжээ, хязгааргүй, эх захгүй улстөржиж, үр дүнд олон арван нэр цуутай авлигач, хулгайч улстөрчидтэй л боллоо. Яахлаараа улстөржилт Монголд зөвхөн л гэмт хэрэгтэн – улстөрчдийг төрүүлээд байна вэ? Энэний цаад шалтгаан, үнэн учир юу юм бэ? 35 жилийн дотор зөв, шударга, чадварлаг, жинхэнэ эх оронч улстөрч ядаж л хэд гурав төрмөөр дөө? Харамсалтай, бас гайхалтай баримт шүү! Та бүхэн энэнд гайхахгүй байна гэж үү?
Судлаач, профессор Д.Чулуунжав


Гаалийн улсын байцаагч Д.Н нь 350 сая төгрөгийн үнэтэй орон сууц , 55 сая төгрөгийн авто зогсоолоо ямар хөрөнгөөр авснаа тайлбарлаж чадаагүй гэв
Эрүүгийн хэргийг хууль зөрчиж анхан шатны шүүхэд буцаасаар байгаа Дээд шүүхийг “байцаах” хүсэлтийг УИХ-ын 70 гишүүн гаргалаа
“Мэдэхгүй, чадахгүй бол сайн хуулчих”...
АИ-95 бензин дээр оочергүй байгаа нь ард түмэн мөнгөгүй байна гэсэн үг
Б.Анар: Шоу урлагт хууль эрх зүйн орчин, нийтлэг стандарт хэрэгтэй байна
Өдөртөө -10 градус хүйтэн
Ойрын ТАВ хоногийн цаг агаарын төлөв
Тэсрэх бөмбөг байрлуулсан гэх худал мэдээлэл өгсөн этгээдүүдийг олж тогтоон шалгаж байна гэв
ТАНИЛЦ: Амралтын өдөр ажиллаж буй Өрхийн эрүүл мэндийн төвүүд
Хошууч генерал Б.Хурц: Нам минь болохоо байлаа гээд залуучууд маань нэгдэж өнөөдрийн "ОНЦ" их хурлыг зарлалаа. Нөгөө талаас МАН өглөө болгон бидэнд бэлэг барьдаг боллоо.
Эдийн засагч Д.Оюундэлгэр: Бензиний үнийг барина гэхээсээ илүүтэй нийлүүлэлт тасалдахгүй нөхцөлийг бүрдүүлэх нь чухал
ТАНИЛЦ: Соёл, спорт, аялал жуулчлалын салбарт 770.7 тэрбум төгрөгийг юунд зарцуулах вэ?
Э.Цэндбаатар мэргэжлийн рингэнд 16 дараалан яллаа
Хууль бусаар хөрөнгөжсөн албан хаагчийн хөрөнгийг хураах саналыг Хууль зүйн байнгын хороонд шилжүүллээ
Монгол, Оросын хамтарсан судалгаагаар Эгийн голын УЦС-ын төсөл байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй гэсэн урьдчилсан дүгнэлт гарлаа
Э.Өлзийбаяр: Дотоод сонгуулийг МАН-тай нийлж луйвардсан О.Цогтгэрэл АН-ын дарга байх эрхгүй
Шахмал түлшинд хордсон иргэн төрөөс сар бүр 1 сая 500 мянган төгрөгийн тэтгэмж авахаар болжээ
Э.Батшугар: Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, хүүхдүүдийг 220 төрлийн эмийг хамтын төлбөрөөс чөлөөлнө
Батлан хамгаалахын сайд Д.Батлут ажлаа өгч буйгаа мэдэгдлээ
Сэрэмжлүүлэг: 18 нас хүрээгүй иргэн бүх төрлийн тамхи биедээ авч явсан бол 50,000 хонконг доллар эсвэл 6 сар хүртэл хугацаагаар хорих ялаар шийтгэнэ
Л.Оюун-Эрдэнэ: Н.Номтойбаяр миний хөгшин одоо наад сонсголоо хий, эсвэл боль!
Монгол Улсын 2027 оны төсвийг эцэслэн баталлаа
Сангийн сайд асан Э.Бямбажав: Оюу толгойн борлуулалтын орлогыг Монголын банкинд төвлөрүүлж, үйлдвэрлэлээ санхүүжүүлдэг болгох ёстой
110 сая ам.долларын тээвэрлэгч Ё.Хэрлэнцогийн тендерүүд…
Г.Жаргалсайхан: Цусан дахь сахарын хэмжээгээ тогтмол хянаж хэвшвэл диабетаас сэргийлж чадна
Дундаж давхаргын эсрэг хийж буй Монгол төрийн ужиг дайн
Б.Ган-Очир: Өнгөрсөн хугацаанд 900-аад хүн угаартаж нас барлаа, хэн хариуцлага хүлээх вэ?
ҮНЭ ХАНШ: Үхрийн махны үнэ нэмэгджээ
Ш.Алтантуяагийн хэргээр 20 жилийн дараа Монгол Улс Малайзад албан ёсны шаардлага хүргүүллээ
Усны тухай хуулийг зөрчиж онцгой хамгаалалтын бүсэд "Авлига хороолол" сүндэрлэсэн болохыг УДШ тогтоолооо
Ясмин Фуад: Гангийн асуудлаар бид цаашид хүлээгээд сууж болохгүй
Японы хаан Монголд айлчлах үеэрээ Япон цэргүүдийн булшийг эргэнэ гэв
Японы 731-р ангид яргалуулж, алагдсан хүмүүс дунд Монголчууд ч байжээ
Япончууд Халх голын дайны үеэр бактериологийн зэвсэг хэрэглэсэн баримт ил болов
Японд сүүлийн хоёр долоо хоногт их хэмжээний цас орсны улмаас 30 хүн нас баржээ
Япон улсын элчин сайдын яам: Нөмрөгийн дархан цаазат газарт хээрийн түймэр гарсантай холбогдуулан харамсал илэрхийлье
Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарүхито, Эрхэм дээд Хатан Масако нар долдугаар сарын 6-13-нд Монгол Улсад айлчилна
Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарухито “Чингис хаан” үндэсний музейд зочиллоо
Янжуур тамхины татвар нэмэгдэж, электрон тамхийг тусгай зөвшөөрөлтэй худалддаг болно
Ямар ард түмэн байна, яг тийм л төр, засаг байдаг
Ялсан нь “…Шударга сонгууль”, ялагдсан нь “…Мөнгөний сонгууль” гэж нам руугаа дайрахаа больцгооё
Яллагдагч Э.Т, Ц.С нарт хязгаарлалт тогтоон сулласан тухай ШҮҮХИЙН албан МЭДЭЭ
Ядаж “…Хөх нүүрсийг чинь хар нүүрсээрээ бартердъя” гэх ухаан энэ төрийн түшээдээс гарахгүй юм
Явган хүний замын боржин чулуун хавтанг үндэсний үйлдвэрлэгч компаниуд болон Хятадаас худалдаж авчээ
Явган хүний зам дээр машинаа байршуулсан жолооч нарыг 102 шинэ аппликэйшнээр дамжуулан мэдэгдэнэ
Явган хүний гарцтай хэсгээр зам хөндлөн гарч байсан явган зорчигчийг мөргөж гэмтээжээ
Явган зорчигчдын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс мопед, скүүтэрийн замбараагүй байдлыг цэгцлэнэ
Яачихсан 4 гишүүнийг намрын чуулганаар явуулна гээд яриад унав?
Яахлаараа улстөржилт Монголд зөвхөн л гэмт хэрэгтэн – улстөрчдийг төрүүлээд байна вэ?
Яармагийн замаас Нисэхийн тууш замтай холбогдох 10.8 км зам шинээр барина
Яармагаас Эрчим хүчний гудамжны уулзварын зүүн талд байрлах сургууль хүртэл ₮2 тэрбумаар 695 метр авто зам барина
Яармаг орчмын хэрэглэгчдийн ундны усыг хэсэгчлэн хязгаарлана
Яамнаас цалинг 30 хувиар нэмэгдүүлэх санал ирүүлсэн учир ажил хаялтыг хойшлуулжээ
Яамгүй сайд нарыг цөөлж, дэд сайд нарын орон тоо бий болгох хувилбар яригдаж байна
Я.Содбаатар: Намын эв нэгдлийн эсрэг, бодлогын эсрэг, дүрэмд заасан зөрчил үүсгэвэл намаас хөөнө
Я.Содбаатар: Монголд Хятадын залуусын айлчлалыг хүлээн авахад бэлэн байна
Я.Содбаатар: МАН-аас ерөнхийлөгчид нэр дэвших хүнийг ард түмнээс санал авч сонгоно
Я.Жамбалдорж: Хүүхдүүд бие биенээ ухаан алдуулж тоглосноор амь насаа ч алдах эрсдэлтэй
Юу хийхээ мэдэхгүй байгаа Б.Чойжилсүрэнгээ явуулбал яасан юм бэ, Ерөнхий сайд аа
ЭЭХХЗГ-ын дарга Н.Эрдэнэбаяр: Б.Дугархүүгийн "NMN" бүтээгдэхүүн дээр хийсэн сурталчилгаа хууль бус
Сэтгэгдэл ()
⚠ Анхаар!Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд манай байгууллага хариуцлага хүлээхгүй.