ШХАБ-ын бүрэн эрхт гишүүн Иран халдлагад өртөж, ШХАБ мэдэгдэл гаргав

Мэдэгдэл, 2026.03.02.

ШХАБ-ын гишүүн орнууд Ойрхи Дорнодод өрнөж буй үйл явдал, мөн ЛБНИУ-ын нутаг дэвсгэрт өгч буй цэргийн цохилтод сэтгэл гүнээ түгшин байна. Хүч хэрэглэхийг зөвшөөрч болохгүй, оршиж буй зөрчлийг яриа хэлэлцээ, харилцан хүндэтгэл, бүх талуудын хууль ёсны эрх ашгийг харгалзан олон улсын хууль эрх зүйн хэм хэмжээ, НҮБ-ын Дүрмийн зарчмуудын дагуу энхийн арга замаар шийдвэрлэх хэрэгтэй хэмээн ШХАБ-ын гишүүн орнууд үзэж байна.

Ираны бүрэн эрхт байдал, аюулгүй байдал, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах шаардлагатай, бүх талууд нөхцөл байдлыг даамжруулах ажиллагаанаас татгалзаж тэвчээртэй хандахын чухлыг ШХАБ-ын гишүүн орнууд тэмдэглэж байна. Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг бусниахын эсрэг яаралтай арга хэмжээ авахыг НҮБ ба НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлд ШХАБ-ын гишүүн орнууд уриалж байна. Халдлагад өртөж амиа алдсан гэр бүлийнхэнд ШХАБ-ын гишүүн орнууд гүнээ харамсал илэрхийлэхийн сацуу Ираны Засгийн газар ба ард түмэнтэй эв санааны нэгдэлтэй байж дэмжихээ илэрхийлье гэжээ.

Мэдэгдлийн цаана, хөшигний ард юу өрнөж байна вэ? Яг бодитойгоор. Миний ажигласнаар, Ираны эргэн тойрны асуудлаар ШХАБ дотроо зөрчилдөх магадлалтай боллоо. ШХАБ-ын яриа хэлэлцээний түнш Бахрейн, Катар, Кувейт, Саудын Араб, АНЭУ, ажиглагчаар элсэх өргөдөл өгсөн Израильтай ШХАБ-ын үндсэн гишүүн Иран одоо байлдаж байна. Байлдаан хайр найргүй, өршөөлгүй өрнөж байна. Яриа хэлэлцээний түнш Турк ба ажиглагчаар элсье гэсэн Ирак, Сири хоёр улс энэ дайнд татагдан орсон буюу орох магадлалтай байна. Иймд ШХАБ нь 100% эв нэгдэлтэйгээр Ираны талд зогсож байна гэдэг мэдэгдэл эргэлзээтэй боллоо. Ираны цохилтод өртсөн Булангийн орнуудтай эв санааны нэгдэлтэй байгаагаа ШХАБ-ын үндсэн гишүүн Казахстан илэрхийлсэн нь ШХАБ-ын мэдэгдэлтэй шууд зөрчилдлөө.

ШХАБ-ын үндсэн гишүүн Энэтхэгийн байр суурь Орос, Хятадынхаасаа тэс зөрж байна. ШХАБ-ын мэдэгдэлтэй авцалдсангүй. Харин ч эсрэгээрээ байх нигуртай. Израиль-Ираны хооронд дайн дэгдэхийн босгон дээр, тэгэх тусмаа Орос, Хятад хоёр Иранд пуужин нийлүүлж байсан тэр халуун өдрүүдэд Энэтхэгийн Ерөнхий сайд Нарендра Моди Израильд айлчлан очиж, Израилийн Кнессетэд (парламент) алдарт үгээ цуурайтуулсан ба Израилийг тууштай дэмжинэ гэдгээ алга нижигнэсэн зааланд зарлаж харагдсан. Энэтхэгээс Израилаар дамжин Европ руу гарах худалдааны коридор байгуулах IMEC гэх төсөл Кнессет дээр зарлагдсан. Энэ төсөл бол Энэтхэгийг Арабын хойгоор дамжин Израилийн Хайфа боомт, тэндээс Газар дундын тэнгис рүү, улмаар Европ руу шууд холбох хуурай газар-далайн зам байх болно гэж ярьсан. Ийнхүү Энэтхэгийн Ерөнхий сайд Израильд дуулиантай айлчлал хийж стратегийн түншлэл (арван хэдэн хэлэлцээр!) тогтоосны бараг маргааш нь Иран руу цохилт өглөө. ШХАБ-ын үндсэн гишүүн Энэтхэг нь ШХАБ-ын үндсэн гишүүн Иранаа золив уу, яав? Нөгөө “Шанхайн үзэл санаа” хаачив аа хэмээн уулга алдмаар бодогдож байв.

Гэтэл сүүл рүүгээ ШХАБ-ыг үндэслэгч БНХАУ өөрөө Иранд дипломат шахалт үзүүлээд эхэллээ. Дэлхийн эрчим хүчний зах зээлийг тогтворгүй болгож байна хэмээн Иранаа буруушаав. Иймд Ормузын хоолойд болон тэр бүс нутгийн газрын тос, байгалийн хийн худалдааны хаб ба баазууд, улмаар нефтийн экспортод цохилт өгөхгүй байх, Катараас дамжуулах байгалийн хийн экспортод саад учруулахгүй байхыг Хятад Иранаасаа шаардав. Ираны цохилтод учирсан Катарт ОХУ туслах тухай аман мэдэгдэл хийгээд эхэллээ. Нөгөө ЛБНИУ-тай эв санааны нэгдэлтэй байж дэмжих болно гэсэн ШХАБ-ын сүрлэг мэдэгдэл хаачив аа гэж ам асуумаар ч юм шиг.

Харин Бээжинд ШХАБ-ын Нарийн бичгийн дарга нарын газарт ШХАБ-ын мэдэгдлийнхээ үг үсгийг давтан эв санааны нэгдлээ илэрхийлсээр суугаа ШХАБ-ын ЕНБД Нурлан Ермекбаевыг (Казахстаны Батлан хамгаалахын сайд асан, дэслэгч генерал) би хувьдаа ойлгож байна аа. Өчигдөр гуравдугаар сарын 3-нд тэрбээр ЛБНИУ-ын Элчин сайд  Абдолреза Рахман-Фазлитай уулзан нөгөө л эмгэнэлийн үгсээ давтан хэлж, Ираны ард түмэнд хатуу чанга нугаршгүй байхыг уриалан дуудаж, улс оронд нь энх тайван хөгжил цэцэглэлийг ерөөжээ.

Иран тойрсон асуудлаар ШХАБ-аас явуулж буй улс төр-дипломатын чармайлтыг дурдаж, Ираны бүрэн эрхт байдал, аюулгүй байдал, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангахын чухал болох тухай ШХАБ-ын эв санааны нэгдлийн байр суурийг дахин илэрхийлж, НҮБ-ыг нэр зааж мэдэгдэлд дурдсан нөгөөх шаардлагуудаа давтжээ. Хариуд нь Ираны Элчин сайд ЕНБД-ын дэмжлэгийн үгсэд талархаж, ШХАБ-ын гишүүн орнуудын хууль ёсны эрх ашгийг олон улсын хууль-эрх зүйн хэм хэмжээ, НҮБ-ын Дүрмийн дагуу хамгаалах талаар ШХАБ-аас тавьж буй хүч чармайлтаа үргэлжлүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа илэрхийлжээ.

Аман ба цаасан мэдэгдэл, бодит ажил хэрэг хоёр ШХАБ-д авцалдахгүй байгаа нь харагдаж байгаа нь энэ биш гэж үү? 

Судлаач, профессор Олхонуд БАЯРХҮҮ