СОНСГОЛ: "Хариуцлага тооцуулах дөрвөн асуудал, 12 зөвлөмж гаргасан"

Нийслэлийн 2024-2026 оны төсвийн зарцуулалт, хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн хэрэгжилт холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн байдал сэдэвт ерөнхий хяналтын сонсгол хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна. 

Сонсголын үйл ажиллагаа мэдээлэл сонсох, цуглуулах, төрийн болон төрийн бус байгууллага, иргэдийн мэдэх эрхийг хангаж, саналыг сонсож, шийдвэр гаргах түвшинд нэгдсэн нэг ойлголттой болох, төрийн байгууллага, албан тушаалтны үйл ажиллагаанд илэрсэн зөрчил, дутагдлыг арилгуулахад чиглэж байна.

Өнөөдрийн сонсголоор нийслэлээс хэрэгжүүлж буй мега төслүүдээс "Туулын хурдны зам", "Сэлбэ 20 минут" гэсэн хоёр сэдвийг сонгон авч, холбогдох төрийн байгууллага, шинжээчдийн дүгнэлтийг танилцуулахаар төлөвлөжээ.

Хуралдааны эхэнд Монгол Улсын Ерөнхий аудитор С.Магнайсүрэн: 2025 оны тодотголоор төслийн төсөвт өртөг 2.3 их наяд төгрөг, тухайн жилд санхүүжих дүнг 800 тэрбум төгрөг байхаар баталсан байна. Уг төсөлд 2025 онд 401 тэрбум төгрөг, 2026 онд үлдэгдэл 99 тэрбум төгрөгийг гүйцэтгэгч компанийн урьдчилгаа төлбөрийн баталгаа болгож олгосон. Мөн үүнээс гадна 7.8 тэрбум төгрөгийн зарцуулалтыг хийсэн байна. Аудитын эцсийн дүгнэлтийн зургаадугаар сарын 30-нд УИХ-д хүргүүлнэ. Төсөлтэй холбоотой хариуцлага тооцуулах дөрвөн асуудал, 12 зөвлөмж гаргасан. Ерөнхийдөө уг төсөлд нийт 500 тэрбум, бусад зардалд 7.2 тэрбум, газар чөлөөлөлтөд 2.4 тэрбум төгрөг гаргажээ.

ЗТЯ-ны Авто замын бодлого зохицуулалтын газрын дарга Ч.Сугармаа: "ТЭЗҮ-ийг хэлэлцүүлэн зөвлөмж гарган ажиллаж байна. Мега төслийн зураг төсөл, ТЭЗҮ-г боловсруулж байгаа газруудад зөвлөмжийг тусган ажиллаж байгаа.

Зөвлөмжид,

• Нийслэлийн авто замын түгжрэлийн судалгааг нарийвчлан хийж, тооцооллыг зөв болгох
• Улаанбаатар хотын төвөөр дайрч буй төмөр замыг трассыг шилжүүлэх асуудлыг судалж, сонгогдсон трасстай харьцуулах
• Явган зорчигчийн зам хөндлөн гарах дурджээ.

Нийслэлийн 2024-2026 оны төсвийн зарцуулалтыг хянах сонсгол үргэлжилж байна. Энэ үеэр хотын дарга Б.Пүрэвдагва болон Сангийн сайд З.Мэндсайхан нар танилцуулга хийлээ.

З.Мэндсайхан: Улсын нэгдсэн төсөв дээр нийслэлийн зөвхөн орлогын заалт үлдээд бусад нь төсвийн хуулиас гараад явчихсан. Тэгэхээр Төсвийн тухай хууль, Улаанбаатар хотын эрх зүйн байдлын тухай хуулийг эргэж харах шаардлага үүссэн. Оны төгсгөл рүү механик зохицуулалт хийхээс өөр аргагүй болно. Одоогоор нийслэл 2.5 их наядын гадаад болон дотоодын үнэт цаас гаргасан байна. Тухайлбал, УИХ-ын 2024 оны 17-р тогтоол, Засгийн газрын 265-р тогтоол үндэслэн Сэлбэ дэд төд түшиглэсэн орон сууцжуулалтын төсөл дээр 500 сая ам.долларын бонд гаргасан. Бондын эргэн төлөлт ирэх жил хугацаа нь дуусна. Нийслэлийн гаргасан бонд болон дотоодын үнэт цаас нь Засгийн газрын өр дээр улсын төсөвт бичигдээд явж байгаа. Төлөлтөд эрсдэл үүсвэл Засгийн газар хариуцаж төлөх зохицуулалттай.

Мөн хотын дарга Б.Пүрэвдагва: Мега төслүүдтэй холбоотой хууль хүчний байгууллагуудын шалгалт явж байгаа. Дүгнэлт, сүүлийн зөвлөмж гарснаас хойш төсөвт суусан мөнгийг дураараа хөдөлгөх боломжгүй. Нөгөөдөр оруулж ирэх нийслэлийн төсвийн тодотгол бол өвөлжилтийн бэлтгэл ажлыг хангасан, шатахууны үнийн өсөлттэй холбоотой зэрэг арга хэмжээ туссан байгаа. Таналт хийх төсвийн тодотгол наймдугаар сард орно. Ер нь бол 16 мега төслийг эрэмбэлчихсэн байгаа. 

Мөн нийслэлийн төсвийн зарцуулалтыг хянах шилэн дансны шинэ платформ зургаадугаар сарын 25-нд орж байгаа. 2.4 их наядын алдагдал ойлгож болохгүй. Энэ бол үнэт цаасаар босгосон тухайн төсөлд зориулсан мөнгө. Төлөвлөгөөт хугацаагаар бондын эргэн төлөлтөө хийгээд явж байгаа. Дүүжин тээврийн эхний трасс буюу Яармаг-Хархорин чигэлэл есдүгээр сараас туршилтын зорчилт хийнэ.

Нийслэлийн 2024-2026 оны төсвийн зарцуулалт, хөрөнгө оруулалтын төслүүдийн хэрэгжилт холбогдох хууль тогтоомжид нийцсэн байдал, хэрэгжилтийн явцын талаар талаар шинжээчид дүгнэлтээ танилцууллаа. 

Дүгнэлтэд дурдсан мэдээллээс дурдвал:

• 2025 онд 118 төсөл арга хэмжээ батлагдсанаас 23 нь Засаг даргын үйл ажиллагааны хөтөлбөртэй уялдаагүй байна. Тухайн онд газрын зөвшөөрөл, байршил нь тодорхойгүй байхад бэйсболын талбай барих ажилд төсөвт өртгийг нь баталсан.
• НИТХ-ын 45 төлөөлөгчийн 43 нь нийслэлийн өмчит болон өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн ТУЗ-ийн дарга, гишүүнээр ажиллаж байна. Энэ нь хяналтын хараат бус байдал, ашиг сонирхлын зөрчлийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж болзошгүй.
• Нийслэлийн нэгдсэн төсвийн гүйцэтгэлээр орлогын өсөлт 23.7 хувь байхад зарлагын өсөлт 36.4 хувьтай байв.
• Нийслэлээс хэрэгжүүлж байгаа төслүүдийн 16 нь Монгол Улсын урт, дунд хугацааны хөгжлийн хөтөлбөр болон нийслэлийн хөтөлбөрт туссан. Нийт төсөвт өртөг нь 28.9 их наяд төгрөг. Хэрэгжих хугацаа 2024-2031 он байна.

Шинжээчийн дүгнэлтэд:

Нийт төсөвт өртөгийн 66 хувь буюу 19.1 их наяд төгрөгийг гадаадын зээл, төр хувийн хэвшлийн түншлэлээр шийдвэрлэхээр төлөвлөсөн ч одоогоор бүрэн баталгаажаагүй байгаа нь төслүүд зогсох, хугацаа сунжрах үндсэн шалтгаан болж байна.  Санхүүжилтийн шийдвэрлэлт удааширснаас болж зураг төсөл, БОННҮ зэрэг бэлтгэл шатанд зарцуулсан 129.4 их наяд төгрөгийн зардал үр ашиггүй болох, улмаар төслийн төсөвт өртөг нэмэгдэх бодит эрсдэл нүүрлээд байгааг онцлон тэмдэглэв.