Дав.Цогтбаатар: Нийслэл дээр мега хулгай нүүрлэсэн гэж дүгнэж болохоор нөхцөл байдал үүссэн

УИХ-ын гишүүн Даваагийн Цогтбаатартай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Нийслэлийн төсөв, хөрөнгө оруулалт, мега төслүүдтэй холбоотой сонсголын үеэр ямар дүр зураг харагдаж байна вэ?

-2024 оноос өнөөдрийг хүртэл хэрэгжүүлсэн төсөв, санхүү, хөрөнгө оруулалт, мега төслүүдтэй холбоотой сонсголын хүрээнд танилцуулж байгаа материалуудыг харахад ерөнхийдөө нэг л дүр зураг ажиглагдаж байна. Тэр нь хяналтгүйгээр хулгай хийсэн байна гэсэн дүр зураг юм. Үндсэн хуулийн танхимын гаднах коридорт байрлуулсан постеруудыг харахад энэ байдал бүр тодорхой харагдана. Улаанбаатар хотод 2024 оноос хойш зарлагдсан тендерүүдийг авч үзэхэд хамгийн багадаа хоёр удаа давтан шалгарсан компаниуд байгаа бөгөөд түүнээс дээш удаа шалгарсан компаниуд нийт шалгарсан аж ахуйн нэгжийн 56 хувийг эзэлж байна гэсэн мэдээлэл гарсан. Мөн нийслэлийн өмчит аж ахуйн нэгжүүдтэй холбоотой асуудал ч сөхөгдөж байна. Шинжээчийн дүгнэлтээр 43 аж ахуйн нэгжийн асуудал гарч ирсэн. Харин өчигдрийн манай бүлгийн хурлын үеэр Б.Энхбаяр сайдын танилцуулснаар нийслэлд нийт 113 аж ахуйн нэгж байдаг гэсэн мэдээлэл өглөө. Эндээс харахад нийслэлийн төлөөлөгчид ямар нэгэн байдлаар тендер авч байгаа аж ахуйн нэгжүүдэд нөлөөлдөг, өөрсдөө давхар ажил авдаг, мөн тэдгээр байгууллагуудад удирдах албан тушаал хашдаг дүр зураг ажиглагдаж байна. Тиймээс нийслэл дээр мега хулгай нүүрлэсэн байна гэж дүгнэж болохоор нөхцөл байдал үүссэн.

-Та өмнөх хотын удирдлагуудын үед ч энэ асуудлыг хөндөж байсан. Энэ талаар тодруулахгүй юу?

-2024 онд Төсвийн байнгын хорооны хурлын үеэр авто замын татвар, хураамжийг нэмэх асуудал орж ирж байсан. Тухайн үед ердөө хоёр хүнээс санал авсан атлаа авто замын татвар нэмчихлээ гэж УИХ-ын гишүүдийг бараг загнаж байсан хүмүүс өнөөдөр Авлигатай тэмцэх газарт шалгагдаж, зарим нь 461 дүгээр ангид хоригдож байна. Тиймээс шинэ хотын дарга гарч ирээд энэ нөхцөл байдлыг шууд маргааш нь алга урвуулсан мэт өөрчилнө гэж би хувьдаа итгэхгүй байна.

-Тэгвэл гарц шийдлийг та юу гэж харж байна вэ. Хот дээр бий болоод байгаа төсөв, хөрөнгө мөнгө, төсөл, тогтолцоотой холбоотой асуудлыг яаж засах вэ. Хотын шинэ удирдлагууд юуг анхаарч ажиллах ёстой гэж бодож байна вэ?

-Миний бодлоор нийслэлийн бүх төлөөлөгчид, энэ асуудалд нэр холбогдож байгаа хүмүүсийг хууль хяналтын байгууллагуудаар бүрэн шалгуулах хэрэгтэй. Авлигатай тэмцэх газар, цагдаагийн байгууллагаар бүгдийг нь шалгуулж, шалгалтын дүн хурдан гарах тусам цаашдын ажил урагшлах боломжтой болно гэдгийг хотын шинэ даргад хэлмээр байна. Өнөөдөр нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчид бараг бүгд давхар, бүр хэд хэдэн давхар албан тушаал хашиж байна. Нөгөө талдаа хамгийн багадаа 10 их наяд төгрөгөөр яригдаж байгаа төсөл, тендерүүдийн ард маш олон зөрчил, хулгайн асуудал байгаа нь шинжээчдийн дүгнэлтээр харагдаж байна. Тиймээс хотын шинэ удирдлагууд нийслэлийг урагшлуулъя гэж бодож байгаа бол хамгийн түрүүнд бүгдийг нь хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулж, нэр цэвэр нь тогтоогдсон хүмүүстэй хамтарч ажиллах нь илүү үр дүнтэй гэж үзэж байна.

-Хот төлөвлөлт, бүтээн байгуулалтын бодлогод та ямар шүүмжлэлтэй байна вэ?

-Улаанбаатарыг бид үндсэндээ бетонон ширэнгэн ой болгочихсон байна. Сэлбэ голын урсацыг сайжруулна гэж олон төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа нэртэй боловч хэдэн жилийн турш голыг ухаж төнхөөд бодит үр дүн гарахгүй байна. Нөгөө талдаа Сэлбэ голын эргэлтийн хэсэгт анх парк байгуулна гэж байсан газарт орон сууц баригдсан. Төв шуудангийн урд баригдаж байгаа өндөр барилгыг хар. Өмнөх хотын дарга нийслэлд дахиж өндөр барилга барихгүй гэж ярьж байсан ч өнөөдөр Улаанбаатарын хамгийн өндөр байшин баригдаж байна. Тэр газар нь хүн зогсох нь битгий хэл гишгэх ч зайгүй шахуу байршилтай. Энэ бүхэн нь эрх баригч намын бодлого, алдаа, хариуцлагын асуудал гэж би үзэж байна. Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнгийн нэр холбогдсон олон барилга байгууламж ч түгжрэлийг улам нэмэгдүүлж байна. Хотын даргын амлаж байсан олон зүйл хэрэгжсэнгүй. Одоо бүр Зайсангаас цааш, Богд уулыг давсан бүс хүртэл бүтээн байгуулалт яригдаж байна. Би бүтээн байгуулалтыг эсэргүүцэж байгаа юм биш. Харин нийслэлийн хөгжлийг зөв төлөвлөх ёстой гэж хэлж байна. Бид өмнө нь Хүннү хот, дагуул хотууд байгуулна гэж ярьж байсан. Богд уулыг тойрсон авто замын сүлжээ ч бий. Тиймээс Богд уулын орчимд шаардлагатай инженерийн дэд бүтэц, цэвэрлэх байгууламж, станцуудыг байгуулчихвал хот өөрөө тэлж, хүн амын төвлөрөл аяндаа саарах боломж харагдаж байна. Харамсалтай нь өнөөдрийг хүртэл бодитой хийсэн ажил бараг харагдахгүй байна. Харин олон төсөл, хөтөлбөрийн нэр дор мөнгө үр ашиггүй зарцуулсан, хулгайтай холбоотой асуудлууд л энэ сонсголоор ил болж байна.

-Нийслэлийн төсөв, тендерүүдтэй холбоотой асуудлыг цаашид хэрхэн шийдэх ёстой гэж үзэж байна вэ?

-Миний бодлоор Авлигатай тэмцэх газар нийслэлийн удирдлага, төлөөлөгчидтэй холбоотой асуудлуудыг бүгдийг нь шалгаж, шаардлагатай бол хэрэг нээн шалгах хэрэгтэй. Шалгалтаар асуудалгүй, нэр цэвэр нь тогтоогдсон хүмүүс ажлаа үргэлжлүүлээд явж болно. Харин төсөл, тендер, хөтөлбөрүүдтэй холбоотой асуудалд нэр холбогдсон хүмүүсийг эртхэн шиг салгахгүй бол нийслэлийн төсөв хүн амын өсөлтийг дагаад асар хурдтай нэмэгдэж байна. Өнөөдөр нийслэлийн төсвийн алдагдлын хэмжээ хүртэл улсын төсвийн алдагдлаас давсан хэмжээнд хүрчихсэн байна. Тиймээс энэ асуудалд онцгой анхаарч ажиллаасай гэсэндээ би эдгээр асуудлыг хөндөж байгаа юм.

-Том төслүүдтэй холбоотой Засгийн газраас хойшлуулах шийдвэр гаргасан Туулын хурдны замын төслийг сонсголын үеэр хэрхэн авч үзэж байна вэ?

-Туулын хурдны замын төслийн тухайд трассыг нь баталсан албан ёсны шийдвэр, тушаал байдаггүй гэж ойлгож байгаа. 2013 оноос хойш энэ асуудалтай холбоотойгоор трасс баталсан ямар нэгэн шийдвэр гарсан уу гэдгийг сонсголын үеэр асуусан. Харин 2025 оны Засгийн газрын тогтоолоор Туулын хурдны замын трасс батлагдсан гэж хариулсан. Энэ мэт асуултууд бол зөвхөн миний хувийн асуулт биш. Иргэдээс байнга ирүүлдэг, олон нийтийн дунд эргэлзээ дагуулж байгаа асуудлууд гэдгийг хотын удирдлагууд сайн ойлгож авах хэрэгтэй гэж бодож байна.

-Сонсголын үеэр та Эмээлтийн эко аж үйлдвэрийн парктай холбоотой асуудал хөндсөн. Яг ямар асуудал байсан бэ?

-Эмээлтийн эко аж үйлдвэрийн паркийн хүрээнд олон ажил хэрэгжиж байгаа. Үүнтэй холбоотойгоор нэг асуудлыг тодруулах шаардлагатай байсан. Миний санаж байгаагаар өмнө нь Хөгжлийн банкны санхүүжилттэй холбоотойгоор “МБӨҮ” компанийн асуудал яригдаж байсан. Энэ компани нь МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатартай болон нийслэлтэй холбоотой гэж тухайн үед яригдаж байсан. Тухайн төслийн зорилго нь нийслэл хотын махны хэрэгцээг үнийн өсөлт, нийлүүлэлтийн тасалдал зэрэг эрсдэлээс үл хамааран тогтвортой хангах зохицуулалтын тогтолцоо бий болгох асуудал байсан гэж ойлгож байгаа. Гэтэл өнөөдөр уг төслийн хүрээнд зээл олгохоор ярьж байсан албан тушаалтнууд нь дэвшин ажиллаад явчихсан байдаг. Харин төслийг хэрэгжүүлнэ гэж байсан компани нь хууль, шүүхийн байгууллагын хаалга татсан нөхцөл байдал үүсчихээд байна. Тиймээс энэ асуудал яг ямар шатанд явж байгаа, төсөл хэрэгжсэн эсэх, санхүүжилтийн үр дүн ямар байгаа талаар тодорхой хариулт өгөөч гэж хүссэн юм.

-Сонсголын үр дүн, ач холбогдлыг та гишүүнийхээ хувьд хэрхэн харж байна вэ. Ямар дүгнэлттэй байна вэ?

-Сонсголын үеэр НИТХ-ын төлөөлөгчид ажиллах нөхцөл, цалин хангамжийн талаар ярьж байх шиг байна лээ. Ер нь нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралд нэр дэвшиж өрсөлдөхдөө хүмүүс цалин мөнгө авахын төлөө биш, нийслэлээ хөгжүүлье гэсэн зорилготой оролцсон байх гэж бодож байна. Хэрэв анхнаасаа цалин мөнгө авна гэдгээ сонгогчдод ярьсан бол сонгогдох байсан эсэхийг би сайн мэдэхгүй. Ер нь асуулт асуугаад ч тодорхой хариулт авч чадахгүй юм байна. Мэдээлэл ч хангалтгүй юм шиг санагдлаа. Өнгөрсөн өвөл Улаанбаатар хотын хувьд амаргүй өвөл болсон. Цахилгаан, дулааны асуудал хүндрэлтэй байлаа. Энэ асуудал ирэх өвөл ч гэсэн нийслэлийн шинэ удирдлагын өмнө бодит сорилт болон тулгарна. Тиймээс энэ асуудлууд дээр зоригтой шийдвэр гаргаж ажиллах хэрэгтэй. Сая нэг сайд “Би тэнэг зоригтой хүн тулдаа энэ асуудлыг оруулж ирж байна” гэж хэлж байсан. Үүнтэй адил эрсдэлээс айлгүй, шийдвэр гаргаж ажиллахгүй бол нийслэлийн ажил урагшлахгүй.

Э.МӨНХТҮВШИН

ӨДРИЙН СОНИН