Бүгд Найрамдах Тажикистан Улсын Ерөнхийлөгч Эмомали Рахмон гэж хэн бэ?

Төв Азийн бүс нутагт хамгийн удаан хугацаанд төрийн эрхийг барьж буй удирдагчдын нэг бол Бүгд Найрамдах Тажикистан Улсын Ерөнхийлөгч Эмомали Рахмон юм.

Тэрээр 1992 онд төрийн удирдлагад гарч ирснээс хойш улс орныхоо улс төр, эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд голлох нөлөө үзүүлж, орчин үеийн Тажикистаны түүхтэй салшгүй холбогдох болсон улс төрийн зүтгэлтэн билээ. Түүний төр барьж буй хугацаанд Тажикистан иргэний дайныг даван туулж, төрийн тогтолцоогоо бэхжүүлсэн гэж үнэлэгддэг боловч нөгөө талаар ардчилал, хүний эрх, хэвлэлийн эрх чөлөөтэй холбоотой асуудлаар олон улсын байгууллагуудын шүүмжлэлийн бай болсоор ирсэн юм.

Эмомали Рахмон 1952 оны аравдугаар сарын 5-нд Тажикистаны Хатлон мужийн Дангара дүүрэгт төржээ. Залуу насандаа цахилгаанчин мэргэжлээр ажиллаж, Зөвлөлтийн армийн алба хаасны дараа хөдөө аж ахуйн салбарт хөдөлмөрлөсөн байна. Улмаар эдийн засгийн чиглэлээр дээд боловсрол эзэмшиж, орон нутгийн удирдлага болон төрийн байгууллагад ажиллах болсон нь түүний улс төрийн замналын эхлэл болжээ.

1990 онд Дээд Зөвлөлийн депутат болж сонгогдсон Рахмон удалгүй улс төрийн томоохон сорилттой нүүр тулсан юм. Зөвлөлт Холбоот Улс задран унасны дараа Тажикистанд иргэний дайн дэгдэж, улс төр, эдийн засгийн нөхцөл байдал хүндэрсэн үед тэрээр 1992 онд Дээд Зөвлөлийн даргаар сонгогдон төрийн удирдлагыг гартаа авчээ. Энэ үеэс эхлэн түүний улс төрийн нөлөө эрчимтэй өсөж, 1994 онд шинэ Үндсэн хуулийн дагуу болсон бүх нийтийн сонгуулиар Тажикистаны Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон байна. Түүнээс хойш 1999, 2006, 2013, 2020 онуудад дахин сонгогдон ажиллаж, дэлхийн хамгийн удаан хугацаанд төрийн тэргүүнээр ажиллаж буй удирдагчдын нэг болсон юм.

Түүний засаглалын хамгийн чухал ололтын нэгээр 1997 онд байгуулсан энхийн хэлэлцээрийг хэрэгжүүлж, олон мянган хүний амь насыг авч одсон иргэний дайныг эцэслэн улс орны тогтвортой байдлыг сэргээсэн явдлыг нэрлэдэг. Үүний дараагаар Тажикистан эрчим хүч, авто зам, дэд бүтэц, боловсролын салбарт томоохон бүтээн байгуулалтуудыг хэрэгжүүлж, бүс нутгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх бодлого баримталж ирсэн. Ялангуяа усан цахилгаан станцын төслүүдийг улсын хөгжлийн тэргүүлэх чиглэл болгон хэрэгжүүлсэн нь Тажикистаны эрчим хүчний хараат бус байдлыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн томоохон алхам болсон гэж үздэг.

Гэсэн хэдий ч Эмомали Рахмон зөвхөн эерэг үнэлгээ дагуулдаггүй. Олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд болон ажиглагчид Тажикистанд улс төрийн өрсөлдөөн хумигдсан, сөрөг хүчний намуудын үйл ажиллагаа хязгаарлагдсан, хэвлэлийн эрх чөлөө болон үг хэлэх эрхэд дарамт учирдаг талаар удаа дараа анхааруулж ирсэн. Мөн Үндсэн хуульд оруулсан өөрчлөлтүүд нь Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг өргөжүүлж, эрх мэдлийг төвлөрүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн гэж шүүмжлэгчид үздэг.

Гадаад бодлогын хүрээнд Эмомали Рахмон Орос, Хятад болон Төв Азийн хөрш орнуудтай стратегийн хамтын ажиллагааг бэхжүүлэхэд онцгой ач холбогдол өгч иржээ. Афганистантай урт хилээр холбогддог орны хувьд бүс нутгийн аюулгүй байдал, терроризм, хар тамхины хууль бус наймаатай тэмцэх асуудлыг Тажикистаны гадаад бодлогын чухал чиглэл болгосоор байна.

Өнөөдөр Эмомали Рахмон нь Тажикистаны тусгаар тогтнолын дараах түүхийн хамгийн нөлөө бүхий улс төрийн зүтгэлтэн хэвээр байна. Түүнийг дэмжигчид улс орныг иргэний дайны хүнд үеэс гаргаж, тогтвортой хөгжлийн суурийг тавьсан удирдагч хэмээн үнэлдэг бол шүүмжлэгчид ардчиллын үнэт зүйлс, хүний эрхийн хэрэгжилт, эрх мэдлийн хэт төвлөрөлтэй холбон дүгнэдэг.

Иймээс Эмомали Рахмоны улс төрийн замнал нь зөвхөн Тажикистан төдийгүй Төв Азийн орчин үеийн улс төрийг ойлгоход чухал ач холбогдолтой сэдэв хэвээр байна.

Н.Отгончимэг