
…Бороо орсон газар байна уу гэж сураглаж нүүдэг болсон. Хэдэн малтайгаа тэнэмэл байдлаар л амьдарч байна даа” хэмээн Ж.Гантулга өгүүлэв. Тэрээр Баянхонгор аймгийн Баацагаан сумын малчин. Өнгөрсөн жил нүүдэллэж байх үедээ ярьсан сэтгэгдлийнх нь хамгийн тод үлдсэн хэсэг энэ.
“Бороо орсон ч цухуйхгүй (өвс)” гэж малчид ярих болжээ. Бэлчээрээ даган нүүдэллэх болсон малчид цөөхөн биш. Бэлчээрийн даац хэтэрч, ус ширгэж, ган, зуд давтагдах тусам нутгаа орхихоос өөр аргагүй болсон айл өрхийн тоо нэмэгдсээр байна. Олон улсын судалгаанд ийм хүмүүсийг ЭКОЛОГИЙН ДҮРВЭГСЭД гэж нэрлэдэг.
Байгаль орчны доройтол, цөлжилт XXI зууны шилжилт хөдөлгөөний хамгийн том шалтгаануудын нэг болоод байна. Дайн дажин, мөргөлдөөн биднээс хол мэт санагдаж болох ч газар шим тэжээлээ алдан хатаж, ган, зуд давтагдах тусам малчид нутаг орноо орхихоос өөр аргагүй болж байна. Судлаачдын тооцоолсноор ойрын хэдэн арван жилд дэлхий даяар уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй шилжилт хөдөлгөөн хэдэн зуун сая хүнд хүрч болзошгүй. Энэ нь зөвхөн далайн эрэг давст усанд автах, эсвэл цөлжилт нэмэгдэх тухай асуудал биш. Харин хүн амьдрах боломжгүй болсон газраасаа нүүхээс өөр аргагүй болох тухай асуудал юм.

Тэгвэл Монгол Улсад энэ аюул хэр ойрхон байна вэ? Монголд "экологийн дүрвэгч" гэсэн албан ёсны ангилал байхгүй. Гэвч ган, зуд, усны хомсдол, бэлчээрийн доройтлоос шалтгаалан нутаг орноо орхин хот суурин газрыг зорьсон олон малчин энэ үзэгдлийн бодит жишээ болсоор байна. Бэлчээрийн доройтлоос үүдэлтэй отор нүүдэл, хүн амын шилжилт хөдөлгөөн Улаанбаатар хотын иргэн танд хэр хамаатай талаар бодож байсан уу? Малчин малаа барвал маргааш хаачих вэ? Сонголт нь ихэнхдээ төв суурин газар. Нэг бус, нэжгээд өрх нүүхийн хэрээр сургууль хаагдаж, сум эзгүйрч, дэлгүүрүүд үүдээ барина. Харин нөгөө талд төв суурин газрын хүн ам нэмэгдэж, усны хэрэглээ, сургууль, эмнэлэг, ажлын байрны ачаалал хэд дахин өснө. Газрын доройтол ийнхүү байгаль орчны асуудлаас нийгэм, эдийн засгийн асуудал болон хувирдаг.
Харамсалтай нь хүрээлэн буй орчны доройтлоос үүдэлтэй шилжилт хөдөлгөөнийг Монгол Улс өнөөдөр экологийн дүрвэгсдийн тоо гэж албан ёсоор бүртгэн, хэмждэггүй. Тиймээс бодит цар хүрээ нь хэд вэ гэсэн асуултад хариулах үндэсний хэмжээний судалгаа өнөө хэр байхгүй. Харин "Монголын цөлжилт ба газрын доройтлын нийгэм, эдийн засгийн нөлөөллийн тойм" судалгаанд энэ үзэгдлийн шалтгаан, үр дагаврыг 2020–2023 оны байдлаар тодорхой харуулжээ. Тоон үзүүлэлтүүдийг харъя. 2000–2023 оны хооронд 665 мянга гаруй хүн нийслэл рүү шилжин ирсэн бөгөөд жилд дунджаар 30 мянга орчим хүн хотыг зорьжээ. Мэдээж тэднийг бүгдийг нь экологийн дүрвэгч гэж үзэх боломжгүй. Гэвч ган, зуд, бэлчээрийн доройтол, малын хорогдлоос болж амьжиргааны эх үүсвэрээ алдсан олон малчин энэ урсгалын нэг хэсэг болсон нь үнэн.

Экологийн доройтол зөвхөн хөрсийг биш, хүний амьдралын хэв маягийг ч өөрчилж байна. Хөрс эвдэрч, ус татарч, бэлчээр доройтохын хэрээр олон үеэрээ өвлөн ирсэн амьдралын арга барил алдагддаг. Хүмүүс шинэ орчинд дасан зохицох уу, эсвэл нутгаа орхих уу гэсэн хоёр сонголтын өмнө ирдэг. Байгаль доройтох тусам хүн амын шилжилт хөдөлгөөн дагаж өсдөг нь дэлхийн олон орны нийтлэг дүр зураг болжээ. Энэ нь эдийн засгийн хувьд ч асар өндөр өртөгтэй. "Монголын цөлжилт ба газрын доройтлын нийгэм, эдийн засгийн нөлөөллийн тойм" судалгаанаас харахад зөвхөн бэлчээрийн ашиглалтын алдагдал жил бүр ойролцоогоор 1.2 их наяд төгрөгийн хохирол дагуулж байна. Мөн усны хомсдол ус ашиглалтын зардлыг хоёр, гурван дахин өсгөж байгааг тогтоожээ. Өөрөөр хэлбэл, газрын доройтол байгаль орчны төдийгүй улсын эдийн засгийн томоохон асуудал болоод удаж байна.
Гэхдээ энэ бүхнийг өөрчлөх боломж бидэнд бий. Монголчууд хэдэн мянган жилийн турш газрын хотгор, гүдгэр, ус, ургамал, хөрс, улирлын онцлогийг уялдуулан бэлчээрээ ашиглаж ирсэн өвөрмөц мэдлэгтэй ард түмэн. Энэхүү уламжлалт мэдлэгийг орчин үеийн шинжлэх ухаан, газрын менежменттэй хослуулж чадвал бэлчээрийн доройтлыг сааруулах бүрэн боломжтой. Чухамдаа КОП17 хурлаар ийм асуудлуудыг хэлэлцэж, бодит шийдлүүдийг эрэлхийлнэ. Бэлчээрийн хамтын менежмент, усны эхийг хамгаалах, доройтсон газрыг нөхөн сэргээх, малчдын оролцоонд суурилсан шийдвэр зэрэг нь өнөөдөр хамгийн үр дүнтэй гарцын нэг болоод байна.
Байгаль орчны сэтгүүлч Ц.Цэвээнхэрлэн

З.Энхболд, Б.Энх-Амгалан нарын нийтийн албанд томилогдох эрхийг таван жилээр хасах, 40 сая төгрөгөөр торгох ял хэвээр үлдэв
Санал асуулга, манипуляцын сонгодог жишээ
35 настай малчин залуу толгойн орой хэсэгтээ 2-3 удаа хазуулсан, гарын бугалга, нурууны хэсэгт баавгайны хумс гүн орсон шархтай байжээ
“Газ ойл” компанийн шатахуун түгээх станцад үлдэгдэлтэй шатахууныг зориудаар олгоогүй гэх зөрчил илэрчээ

Захиалсан орон сууцаа эрсдэлгүй өмчлөх эрх зүйн орчинг бүрдүүлнэ
Газар хөдлөлтийн чичирхйилэл сул мэдрэгдсэн ч хохирол учраагүй
Сурагчдын цүнх дэлхийн стандартаар 700 гр бол манай улсад 2-3 кг байна
Улаанбаатар төмөр зам дээр үүсээд байгаа вагоны овоорлын дийлэнх хэсгийг дизелийн түлш эзэлж байна
Чингис хааны эш хөргийг архи, тамхины шошгод ашиглахыг хориглосон хууль боловсруулахыг Засгийн газарт даалгалаа
УИХ-ын дарга С.Бямбацогт СЗХ-ны дарга Т.Жамбаажамцыг огцруулах гэсэн боловч чадсангүй
Дүүжин тээврийн Яармаг-Арцат, Хархорин буудал нийт 180 гаруй мэдрэгчтэй
55 тооны бод мал хулгайлсан этгээдүүдийг илрүүллээ
А.Н.Евсиков: Оросын санал болгож буй таатай нөхцөл, үнийн саналыг монголчууд өөр хаанаас ч олохгүй гэдгийг шударгаар хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй болов уу
С.Амарсайхан: Ялзарсан хурандаа, генералуудыг хуугаар нь чөлөөлж байж хар тамхины аюулгүй болно
АН: Оюутолгойгоос орж ирэх 3 их наяд төгрөг ногдол ашиг мөн үү гэдгийг нягтлах хэрэгтэй
Д.Гансаруул: Оршуулгын тухай хуультай болох нийтийн өргөдлийг санаачилсан хувь хүн рүү хандаж "шатаана" гэж заналхийлж байна
Дуучин Наагий Монголын сор болсон бүтээлүүдийг жазз хөгжмийн шинэ өнгө аясаар амилуулсан пянзаа танилцуулна
Сангийн сайд З.Мэндсайхан: Миний хувьд Оюу толгойн ногдол ашгийг олж ирэх нь чухал байна
Сураггүй алга болсон иргэдийг цагдаагийн байгууллага эрэн хайхаас гадна хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээж, мөрдөн шалгадаг
Увс аймгийн засаг дарга Э.Насанбатыг ИТХ-ын төлөөлөгчдийн олонхын саналаар огцруулжээ
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Сэлэнгэ аймгийн иргэдтэй уулзав
Б.Уянга: Цалинтай ээжийн 50 мянгаар эхэлсэн бизнес маань “Нандин” дэлгүүр болтол өргөжсөн
Б.Мөнхбат: "Туулын хурдны зам төсөл"-ийн гүйцэтгэгч компани гэрээний алданги ₮80 тэрбум болсныг мэдэгдсэн. Гэрээний дагуу нийслэл төлөх ёстой
Нөмрөгийн ДЦГ-ын түймрийн хохирлын эцсийн дүгнэлт энэ сарын 16-нд гарна
Сангийн Сайд З.Мэндсайхан: Ерөнхийлөгчийн саналыг хүндэтгэж байгаа ч Засгийн газар иргэдэд бэлэн мөнгө тараахыг дэмжихгүй
Нийгмийн сүлжээн дэх өндөр цалин хөлстэй ажилд оруулна гэх зэрэг зарыг сайтар нягтлахыг ГХЯ-ны Консулын газраас анхааруулав
Авлигын хэргүүдийг шүүхээр шийдвэрлүүллээ
Хүрэн баавгайн дуудлага мэдээлэл хаана бүртгэгдсэнийг цахимаар харах боломжтой болжээ
Баривчлах, цагдан хорих арга хэмжээ авахад хүний эрхийг хангах чиглэлээр хуульд өөрчлөлт оруулна
Ш.Үнэнтөгс: Насжилт хэтэрсэн их, дээд сургуулиудын оюутны дотуур байруудад оюутнуудын эрхийг хангах асуудал тулгамдаж байна
Сошиал солиорлоо багасгавал яасан юм бэ, Монголчуудаа?
Б.Пүрэвдагва: НҮБ-ын Хүүхдийн сантай хамтран энэ өвөл гэр хорооллын 7-10 мянган айлын янданг буулгана
М.Онон: Би хэзээ ч ийм урагш унжсан үстэй байж үзээгүй. Намайг илт гүтгэж, доромжилж, нэр хүндэд минь халдаж байна
Н.Алтанхуяг: Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн төлөөлөгч олон нийтэд яриад, орой нь сэтгүүлчийг хорьчхож байна
Ясмин Фуад: Гангийн асуудлаар бид цаашид хүлээгээд сууж болохгүй
Японы хаан Монголд айлчлах үеэрээ Япон цэргүүдийн булшийг эргэнэ гэв
Японы 731-р ангид яргалуулж, алагдсан хүмүүс дунд Монголчууд ч байжээ
Япончууд Халх голын дайны үеэр бактериологийн зэвсэг хэрэглэсэн баримт ил болов
Японд сүүлийн хоёр долоо хоногт их хэмжээний цас орсны улмаас 30 хүн нас баржээ
Япон улсын элчин сайдын яам: Нөмрөгийн дархан цаазат газарт хээрийн түймэр гарсантай холбогдуулан харамсал илэрхийлье
Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарүхито, Эрхэм дээд Хатан Масако нар долдугаар сарын 6-13-нд Монгол Улсад айлчилна
Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарухито “Чингис хаан” үндэсний музейд зочиллоо
Янжуур тамхины татвар нэмэгдэж, электрон тамхийг тусгай зөвшөөрөлтэй худалддаг болно
Ямар ард түмэн байна, яг тийм л төр, засаг байдаг
Ялсан нь “…Шударга сонгууль”, ялагдсан нь “…Мөнгөний сонгууль” гэж нам руугаа дайрахаа больцгооё
Яллагдагч Э.Т, Ц.С нарт хязгаарлалт тогтоон сулласан тухай ШҮҮХИЙН албан МЭДЭЭ
Ядаж “…Хөх нүүрсийг чинь хар нүүрсээрээ бартердъя” гэх ухаан энэ төрийн түшээдээс гарахгүй юм
Явган хүний замын боржин чулуун хавтанг үндэсний үйлдвэрлэгч компаниуд болон Хятадаас худалдаж авчээ
Явган хүний зам дээр машинаа байршуулсан жолооч нарыг 102 шинэ аппликэйшнээр дамжуулан мэдэгдэнэ
Явган хүний гарцтай хэсгээр зам хөндлөн гарч байсан явган зорчигчийг мөргөж гэмтээжээ
Явган зорчигчдын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс мопед, скүүтэрийн замбараагүй байдлыг цэгцлэнэ
Яачихсан 4 гишүүнийг намрын чуулганаар явуулна гээд яриад унав?
Яахлаараа улстөржилт Монголд зөвхөн л гэмт хэрэгтэн – улстөрчдийг төрүүлээд байна вэ?
Яармагийн замаас Нисэхийн тууш замтай холбогдох 10.8 км зам шинээр барина
Яармагаас Эрчим хүчний гудамжны уулзварын зүүн талд байрлах сургууль хүртэл ₮2 тэрбумаар 695 метр авто зам барина
Яармаг орчмын хэрэглэгчдийн ундны усыг хэсэгчлэн хязгаарлана
Яамнаас цалинг 30 хувиар нэмэгдүүлэх санал ирүүлсэн учир ажил хаялтыг хойшлуулжээ
Яамгүй сайд нарыг цөөлж, дэд сайд нарын орон тоо бий болгох хувилбар яригдаж байна
Я.Содбаатар: Намын эв нэгдлийн эсрэг, бодлогын эсрэг, дүрэмд заасан зөрчил үүсгэвэл намаас хөөнө
Я.Содбаатар: Монголд Хятадын залуусын айлчлалыг хүлээн авахад бэлэн байна
Я.Содбаатар: МАН-аас ерөнхийлөгчид нэр дэвших хүнийг ард түмнээс санал авч сонгоно
Я.Жамбалдорж: Хүүхдүүд бие биенээ ухаан алдуулж тоглосноор амь насаа ч алдах эрсдэлтэй
Юу хийхээ мэдэхгүй байгаа Б.Чойжилсүрэнгээ явуулбал яасан юм бэ, Ерөнхий сайд аа
ЭЭХХЗГ-ын дарга Н.Эрдэнэбаяр: Б.Дугархүүгийн "NMN" бүтээгдэхүүн дээр хийсэн сурталчилгаа хууль бус
Сэтгэгдэл ()
⚠ Анхаар!Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд манай байгууллага хариуцлага хүлээхгүй.