УИХ 126 гишүүнтэй болсон нь Монголын нийгэмд ямар ч сайн зүйл авчирсангүй

Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулж Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоог 76-аас 126 болгон нэмэхдээ эрх баригчид энэ өөрчлөлтийг Монголын парламентын түүхэн шинэчлэл хэмээн тодорхойлж байв.

Илүү олон төлөөлөлтэй болно, хууль тогтоох үйл ажиллагааны чанар сайжирна, парламент Засгийн газартаа илүү хүчтэй хяналт тавина, авлига, ашиг сонирхлын зөрчил буурна, жижиг намуудын оролцоо нэмэгдэнэ гэсэн тайлбаруудыг удаа дараа хийсэн.

Гэвч шинэ парламент бүрэн эрхээ хэрэгжүүлээд багагүй хугацаа өнгөрсөн өнөөдөр нэг л зүйл тодорхой болжээ. Иргэдийн амьдралд мэдрэгдэх бодит өөрчлөлт бараг гарсангүй.

Өнөөдөр Монголын иргэдийн хамгийн их ярьж байгаа асуудал юу вэ. Үнэ өссөн тухай. Шатахууны нийлүүлэлтийн эрсдэл. Орон сууцны үнийн хөөрөгдөл. Татварын дарамт. Эмнэлгийн ачаалал. Авлига. Төрийн байгууллагын хүнд суртал.

Эдгээр асуудлын аль нь 126 гишүүнтэй болсноор шийдэгдэв?

Үнэнийг хэлэхэд бараг аль нь ч биш. Хэрэв парламентын гишүүдийн тоог нэмэх нь үнэхээр зөв шийдвэр байсан бол төрийн бодлогын чанарт, хууль тогтоох үйл ажиллагаанд, иргэдийн амьдралд тодорхой ахиц мэдрэгдэх ёстой байлаа.

Гэтэл өнөөдөр ард иргэдийн өдөр тутмын амьдралд ийм өөрчлөлт ажиглагдахгүй байна.

Харин ч эсрэгээрээ төр улам томорч, улс төр улам үнэтэй болжээ. 76 гишүүний цалин, туслах, албаны машин, ажлын алба, төсөв байсан бол өнөөдөр энэ бүх зардал 126 гишүүнд ногдож байна. Парламентын үйл ажиллагааг дагаад нэмэгдсэн төсөв, нэмэгдсэн бүтэц, нэмэгдсэн зардлыг эцсийн дүндээ татвар төлөгчид л санхүүжүүлдэг.

Гэтэл энэ их зардлын хариуд иргэд яг юу хожив?

Парламентын хэлэлцүүлэг илүү чанартай болсон гэхэд эргэлзээтэй. Хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх хугацаа уртассан ч чанар нь төдийлөн сайжирсангүй. Олон нийтийн шүүмжлэл дагуулсан хуулиуд өмнөхийн адил батлагдсаар байна.

Нөгөө талаар 126 гишүүнтэй болсон нь парламентын хяналтын механизмыг ч мэдэгдэхүйц сайжруулсангүй.

Төрийн өмчит компаниудын үр ашиг хэвээрээ. Төсвийн үрэлгэн байдал үргэлжилсээр. Авлигын томоохон хэргүүд эцэслэн шийдэгдэж, буруутай этгээдүүдэд хатуу хариуцлага тооцсон жишээ цөөн хэвээр байна. Хамгийн сонирхолтой нь, олон гишүүнтэй болсон хэрнээ хариуцлага улам бүдгэрчээ. 76 гишүүнтэй байх үед хэн ямар хууль санаачилсан, хэн ямар байр суурь илэрхийлсэн нь олон нийтэд илүү тодорхой харагддаг байсан.

Харин өнөөдөр 126 гишүүний дундаас олон нийтийн өмнө тогтмол байр сууриа илэрхийлдэг нь цөөн. Үлдсэн олонх нь сонгогчдодоо юу хийж байгаагаа бараг тайлагнадаггүй.

Ингэснээр төлөөллийн тоо өссөн ч хариуцлагын нягтрал буурсан гэх шүүмжлэл гарах болсон нь санамсаргүй хэрэг биш. Мэдээж парламентын шинэ тогтолцоо тодорхой эерэг талтай. Жижиг намууд суудалтай болсон. Эмэгтэй гишүүдийн тоо өссөн. Нийгмийн зарим бүлгийн төлөөлөл өмнөхөөсөө илүү болсон. Гэвч эдгээр нь улс төрийн тогтолцооны үзүүлэлт болохоос иргэдийн амьдралын чанарыг илэрхийлэх үзүүлэлт биш.

Эцсийн шалгуур нь маш энгийн.

• Иргэдийн амьдрал сайжирсан уу?
• Төрийн үйлчилгээ хурдтай болсон уу?
• Авлига буурсан уу?
• Эдийн засаг илүү үр ашигтай болсон уу?

Хэрэв эдгээр асуултад олон нийт итгэлтэйгээр "тийм" гэж хэлж чадахгүй байгаа бол парламентын хэмжээг нэмсэн шинэчлэл зорилгодоо хүрээгүй гэсэн үг. Монголын төрийн гол асуудал гишүүдийн тоонд байгаагүй. 76 байсан нь ч асуудал биш, 126 болсон нь ч шийдэл болсонгүй. Жинхэнэ асуудал нь улс төрийн хариуцлага, төрийн сахилга бат, хууль хэрэгжүүлэх чадвар, төсвийн сахилга, ашиг сонирхлын зөрчилтэй тэмцэх хүсэл эрмэлзэлд оршсоор байна. Эдгээрийг өөрчлөхгүйгээр парламент хэдэн гишүүнтэй байх нь төдийлөн ач холбогдолгүй. Монголын ард түмэн 126 гишүүнтэй парламент хүсээгүй. Харин илүү чадварлаг, илүү хариуцлагатай, илүү үр дүнтэй төрийг л хүссэн. Харамсалтай нь өнөөдрийн байдлаар энэ хоёр ойлголт ижил зүйл биш гэдгийг бодит амьдрал харуулсаар байна.

Н.Отгончимэг

sonin.mn