
Монгол Улсад уран хайж эхэлсэн үеэс нь эхлүүлж, ураны орд нээсэн түүх, ашиглалт, гадаадын хөрөнгө оруулалт, 2009 оны хуулийн өөрчлөлт, төрийн шийдвэрүүд, алдагдсан боломжийн асуудлыг он дарааллаар нэгтгэн харуульяа.
Эхний чухал баримт: Монголд ураны эрэл, хайгуулын эхлэл Дэлхийн II дайны дараах 1940-өөд оны дунд үеэс тавигдсан. Харин Зөвлөлт–Монголын хамтарсан системтэй геологийн судалгаа 1970–1990 онд өргөжсөн байна.
1943–1957 Ураны анхны эрэл, судалгаа
Монгол, Зөвлөлтийн геологичдын эрэл хайгуул, цацраг идэвхт байдлын хэмжилт эхэлсэн үе. 1945–1960 онд зүүн Монголын хүрэн нүүрсний ордуудаас ураны олон илрэл тогтоожээ.
1950-аад он Монгол–Зөвлөлтийн хамтарсан хайгуул
Ураны орд илрүүлэх зорилготой хамтарсан судалгаа өргөжиж, зүүн болон зүүн хойд Монголын ураны хэтийн төлөвийг судалж эхлэв.
1970 Системтэй геологийн хайгуулын шинэ үе
Монгол–Зөвлөлтийн Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрийн хүрээнд нарийвчилсан геологийн зураглал, өрөмдлөг, агаарын гамма-спектрометрийн судалгаа эрчимжив.
1972 Дорнодын ураны ордын нээлт
Дорнодын ураны орд, Мардайн бүсийн судалгаа эдийн засгийн ач холбогдолтой түвшинд хүрсэн. Энэ нь Монголын ураны үйлдвэрлэлийн түүхийн гол зангилаа болов.
1970–1990 Улсын хэмжээний хайгуул
Олон бүсийг хамарсан судалгаагаар ураны 1,600 орчим цацраг идэвхт гажил, олон арван илрэл тогтоосон тухай салбарын тайлангуудад дурддаг.
1988 Дорнодын ордод олборлолт эхлэв
Зөвлөлтийн талын Приаргуны уул уурхайн байгууллага олборлолт явуулж эхэлсэн.
1990–1995 Шилжилтийн үе ба олборлолтын зогсолт
Социалист систем задран унасны дараа олборлолт, хайгуулын үйл ажиллагаа хумигдаж, Дорнодын ураны олборлолт 1995 он гэхэд зогсов.
1990-ээд оны сүүл Гадаадын хөрөнгө оруулалт дахин орж ирэв
Канадын Khan Resources болон түүнтэй холбоотой компаниуд Дорнодын төсөлд оролцож, Монголын төр, Оросын талтай хамтран ажиллах бүтэц бий болов.
1997 Францын талын хайгуул эхлэв
Өнөөгийн Orano компанийн өмнөх бүтэц Монголын говьд ураны хайгуул хийж эхэлсэн.
2002 Дулаан-Уулын орд илрэв
Францын талын хайгуулын үр дүнд Дулаан-Уулын ураны орд илэрсэн.
2008.12 Японы хөрөнгө оруулалтын сонирхол
Marubeni компани Дорнод, Гурванбулаг зэрэг ураны ордын техник-эдийн засгийн судалгаанд оролцох эрх авч, хөрөнгө оруулалтын боломж судалсан.
2009.03 Дорнодын төслийн ТЭЗҮ
Khan Resources-ийн нарийвчилсан ТЭЗҮ-д жилд ойролцоогоор 1,150 тонн уран олборлох, 15 жилийн хугацаанд үйлдвэрлэл явуулах хувилбар туссан. Энэ нь тухайн үеийн төлөвлөгөө болохоос бодит олборлолтын баталгаа биш юм.
2009.07.16 Цөмийн энергийн тухай хууль батлагдав
Төрийн эзэмшил, лицензийн бүртгэл, стратегийн ордын ашиглалтын эрх зүйн орчин өөрчлөгдөв. Энэ хуулийн хэрэгжилт Дорнодын төсөл болон гадаадын хөрөнгө оруулагчидтай үүссэн маргааны гол хэсэг болсон.
2009–2010 Дорнодын лицензийн маргаан
Лицензүүдийг түдгэлзүүлж, хүчингүй болгосон шийдвэрүүдийн дараа Монголын төр, МонАтом, Оросын ARMZ, Канадын Khan Resources-ийн ашиг сонирхол зөрчилдөв.
2010 Зөөвч-Овоогийн томоохон орд илрэв
Orano-гийн хайгуулын үр дүнд Зөөвч-Овоогийн орд илэрч, Монголын ураны ирээдүйн томоохон төслийн нэг болов.
2011–2012 Олон улсын арбитрын маргаан
Khan Resources Монгол Улсын эсрэг арбитрын ажиллагаа эхлүүлж, 2012 онд арбитрын харьяаллын талаарх шийдвэр гарсан.
2015.03 Арбитрын нөхөн төлбөрийн шийдвэр
Арбитрын бүрэлдэхүүн Khan Resources-ийн талд шийдвэр гаргаж, 80 сая ам.долларын нөхөн төлбөр тогтоосон.
2016.03 Маргааныг төлбөрийн тохиролцоогоор шийдвэрлэв
Монгол Улс Khan Resources-тэй тохиролцож, 70 сая ам.долларын төлбөрөөр маргааныг эцэслэхээр болсон.
2021–2022 Зөөвч-Овоогийн туршилтын олборлолт
МонАтом, Orano-гийн хамтарсан Бадрах Энержи талбай дээрх туршилтаар газар доор уусган олборлох технологийн боломжийг шалгав.
2023.10.12 Монгол–Францын төслийн протокол
Зөөвч-Овоог ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний суурь тохиролцоонд хүрэв.
2025.01.17 Зөөвч-Овоогийн хөрөнгө оруулалтын гэрээ
Монголын Засгийн газар, Orano хөрөнгө оруулалтын гэрээнд гарын үсэг зурав. Төслийн нийт хугацааны хөрөнгө оруулалтыг 1.6 тэрбум ам.доллар, эхний хөрөнгө оруулалтыг 500 сая ам.доллар орчим, үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг жилд 2,500 тонн уран олборлохоор тооцсон.
Он дарааллын түүхээс
Монгол Улс ураны нөөцөө олон арван жил судалж, Дорнодод олборлолт хийж үзсэн атлаа яагаад 1995 оноос хойш удаан хугацаанд үйлдвэрлэлгүй явсан бэ?
• 1988–1995: Дорнодын ордын олборлолтоос Монгол Улсад бодитоор ямар орлого, технологи, дэд бүтэц үлдсэн бэ?
• 1990-ээд оны сүүл–2009: Дорнодын лиценз, хөрөнгө оруулалтын эрхийг төр хэрхэн зохицуулсан бэ?
• 2009 он: Цөмийн энергийн тухай хуулийн өөрчлөлт яагаад хөрөнгө оруулалтын маргаанд хүрэв?
• 2015–2016: Арбитрын шийдвэр, 70 сая ам.долларын тохиролцооноос Монгол Улс ямар сургамж авах ёстой байсан бэ?
• 2025 оноос цааш: Зөөвч-Овоогийн төсөл өмнөх алдааг давтахгүй байхын тулд төрийн эзэмшил, татвар, ногдол ашиг, байгаль орчны баталгааг хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ?
Нэг чухал ялгаа: Дорнодын төсөл саатсан нь бодит үйл явдал, харин үүнийг тодорхой нэг хүний шахалт, санаатай хорлон сүйтгэлтэй холбож ярьдаг ч баримтаар нотлоогүй байна. Мөн Дорнодын төслийн боломжит орлогыг Зөөвч-Овоогийн өнөөгийн төлөвлөгөөтэй шууд адилтгах боломжгүй юм.
Дорнодын ураны гацаа ба Зөөвч овоо хүртэлх замнал
Монголын ураны асуудлын цаана байсан болон одоо өрнөж буй геополитикийн өрсөлдөөн, хамгийн сүүлийн үеийн оны үйл явдлын чухал дараалал:
1. 2009 оны тавдугаар сар: Владимир Путины Монголд хийсэн айлчлал.
2009 оны долдугаар сар: Цөмийн энергийн тухай хууль батлагдсан үе, ураны лицензтэй холбоотой шийдвэрүүд.
2009 оны наймдугаар сарын 25: Дмитрий Медведевийн үеийн Орос–Монголын Дорнодын ураны төслийн хэлэлцээр.
Орос, Хятад болон бусад улсын өрсөлдөөн: Дорнодын ордын төлөөх ашиг сонирхол, лицензийн маргаан, төслүүдийн саатал.
Эдгээр үйл явдлын цаг хугацааны давхцал нь судалгааны гол асуудал байсан. Гэхдээ Оросын тал хууль батлуулахад шууд нөлөөлсөн гэж үзэхэд дан ганц цаг хугацааны дараалал хангалттай нотолгоо болохгүй.
2. 2026 оны шинэ үйл явдал — Зөөвч-Овоо
2026 оны зургаадугаар сарын 8-нд Зөөвч-Овоогийн төслийн барилгын үе шат эхэлсэн тухай мэдээлжээ. Энэ нь 2025 оны хөрөнгө оруулалтын гэрээнээс бодит бүтээн байгуулалт руу шилжсэн чухал өөрчлөлт юм.
3. Франц ба Монголын “гуравдагч хөрш”-ийн бодлого
2025 оны нэгдүгээр сарын 17-ны гэрээний дагуу Зөөвч-Овоогийн төсөлд эхний ээлжид ойролцоогоор 500 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөсөн. Францын Орано компанийн хувьд энэ төсөл нь ураны нийлүүлэлтийн эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх стратегитай холбоотой.
4. Орос–Хятадын өрсөлдөөн ба Дорнодын ордын түүх
2009–2010 онд Оросын ARMZ, Хятадын CNNC, Канадын Khan Resources болон Монголын төрийн оролцоо Дорнодын төсөл дээр огтлолцсон. Энэ түүхийг лицензийн шийдвэрүүд, олон улсын арбитр болон тухайн үеийн Засгийн газрын бодлоготой тулган судлах хэрэгтэй.
5. 2026 оны стратегийн нөхцөл байдал
АНУ-ын Конгрессын Судалгааны албаны 2026 оны есдүгээр сарын тайланд Монгол Улсын гадаад бодлогын гол сорилтыг Орос, Хятадын хөршийн нөлөөтэй харилцаагаа хадгалах зуур АНУ болон бусад “гуравдагч хөрш”-тэй хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэх явдал гэж тайлбарлажээ.
"Хуурамч мэдээлэл, манипуляцын эсрэг "Асуу-2" аяны хүрээнд хийсэн "Баримт нэн тэргүүнд" сүлжээний олон нийтийн төлөөх бүтээл"
Ц.МЯГМАРБАЯР
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

“Монгол бахархлын өдөр”-ийг хэрхэн тэмдэглэх вэ?
"Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг Шинжлэх ухааны академид хүртээнэ
Бичлэг: Т.Даваадалайгийн өмгөөлөгч ирээгүй улмаас хэлэлцүүлгийг хойшлуулах хүсэлт гаргасныг шүүгч хүлээж авсангүй
Үнэн хүндэтгэл бол үргэлжлэх өв юм

Хөлгөн туульс, ардын язгуур урлаг, яруу найргийн гайхамшиг “Монгол найраг” тоглолт болно
Дуучин Б.Замбалгарав "Цаг хугацаа" цомгоо гаргалаа
Оюу толгойн ногдол ашгийг ард түмэн бид ам.доллараар авъя!
“ОВГОР” киног 30 хоногт 108 мянган үзэгч үзжээ
31 ширхэг хөөрөг, 19 даалин, үнэт эдлэл хулгайлсан этгээдүүдийг баривчилжээ
Сэрэмжлүүлэг: БНХАУ-д зорчих иргэдэд анхааруулж байна
Хүчингийн хэрэгт сэжиглэгдэн баривчлагдсан Монгол иргэнийг Австралийн шүүх буруугүйд тооцжээ
Өнөөдөр Оюу толгойн ашгаас иргэн бүрд 857 мянган төгрөг олгох өргөдлийг хэлэлцэнэ
Евсиков элчин сайдын яриа үнэн үү?
Г.В.Плехановын нэрэмжит сургуульд тэсрэх бөмбөг тавьсан гэх мэдээллээс үүдэж өнөөдөр хичээллэхгүй гэв
С.Бямбацогт: Өнөөдөр бол өвөг дээдсийнхээ байгуулсан төрт улсаар бахархаж, тэдний үлдээсэн үнэт өвийг хамгаалан бэхжүүлж, ирээдүй хойч үедээ уламжлан өвлүүлэх эрхэм үүрэг, түүхэн хариуцлагаа ухамсарлах бэлгэдэлт өдөр
УИХ-ын дарга С.Бямбацогт “Монгол бахархлын өдөр”-ийн ёслолд оролцож, Их Эзэн Чингис хааны хөшөөнд хүндэтгэл үзүүллээ
Монгол бахархлын өдөр: Их Эзэн Чингис хаан мэндэлсний 864 жилийн ой тохиож байна
ТАНИЛЦ: Жолоодох эрхээ хасуулсан үедээ тээврийн хэрэгсэл жолоодвол төлөх торгууль
Хэрэглээний зээлээ 48 сар хүртэл сунгах боломжтой боллоо
Н.Дамдинсүрэн: Ерөнхийлөгчийн ХОМ-т хийсэн шалгалтаар зөрчил илрээгүй
АТГ: Х.Нямбаатарыг өөрийн хамаарал бүхий хувь хүн, хуулийн этгээдэд 20 гаруй тендерийг хууль бусаар шалгаруулж, санхүүжилт олгосон байж болзошгүй гэж үзэн шалгаж байна
Сайд Ч.Номинг шалгахад Англи улсын холбогдох байгууллагуудтай хамтарч ажиллаж байна гэв
Засгийн газрын нууц тогтоолыг хуурамчаар үйлдэж, хөрөнгө оруулагчдыг залилсан этгээдүүдийг саатуулжээ
ТАНИЛЦ: “Чингис хаан” одонг хүртсэн эрхэмүүд
ТАНИЛЦ: ТАВ хоногийн цаг агаарын урьдчилсан төлөв
“Хоёр нүүрт” С.Амарсайхан сайдаас огцормогцоо сөрөг хүчин болж жүжиглэж эхэлжээ
Б.Амгалан: Төлбөрийн хүндрэлд орсон иргэдийн хэрэглээний зээлийг 48 сар хүртэлх хугацаагаар бүтцийн өөрчлөлт хийх боломжтой боллоо
Хяналтын байгууллага нь намын удирдлагаа огцруулах ямар ч боломжгүй тул С.Баярцогт АН-ын ЕНБДарга хэвээрээ
Н.Энхбаяр: Тэнгэр, газар нийлсэн хот
Захиалсан орон сууцаа эрсдэлгүй өмчлөх эрх зүйн орчинг бүрдүүлнэ
Ясмин Фуад: Гангийн асуудлаар бид цаашид хүлээгээд сууж болохгүй
Японы хаан Монголд айлчлах үеэрээ Япон цэргүүдийн булшийг эргэнэ гэв
Японы 731-р ангид яргалуулж, алагдсан хүмүүс дунд Монголчууд ч байжээ
Япончууд Халх голын дайны үеэр бактериологийн зэвсэг хэрэглэсэн баримт ил болов
Японд сүүлийн хоёр долоо хоногт их хэмжээний цас орсны улмаас 30 хүн нас баржээ
Япон улсын элчин сайдын яам: Нөмрөгийн дархан цаазат газарт хээрийн түймэр гарсантай холбогдуулан харамсал илэрхийлье
Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарүхито, Эрхэм дээд Хатан Масако нар долдугаар сарын 6-13-нд Монгол Улсад айлчилна
Япон Улсын Цог Жавхлант Эзэн Хаан Нарухито “Чингис хаан” үндэсний музейд зочиллоо
Янжуур тамхины татвар нэмэгдэж, электрон тамхийг тусгай зөвшөөрөлтэй худалддаг болно
Ямар ард түмэн байна, яг тийм л төр, засаг байдаг
Ялсан нь “…Шударга сонгууль”, ялагдсан нь “…Мөнгөний сонгууль” гэж нам руугаа дайрахаа больцгооё
Яллагдагч Э.Т, Ц.С нарт хязгаарлалт тогтоон сулласан тухай ШҮҮХИЙН албан МЭДЭЭ
Ядаж “…Хөх нүүрсийг чинь хар нүүрсээрээ бартердъя” гэх ухаан энэ төрийн түшээдээс гарахгүй юм
Явган хүний замын боржин чулуун хавтанг үндэсний үйлдвэрлэгч компаниуд болон Хятадаас худалдаж авчээ
Явган хүний зам дээр машинаа байршуулсан жолооч нарыг 102 шинэ аппликэйшнээр дамжуулан мэдэгдэнэ
Явган хүний гарцтай хэсгээр зам хөндлөн гарч байсан явган зорчигчийг мөргөж гэмтээжээ
Явган зорчигчдын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс мопед, скүүтэрийн замбараагүй байдлыг цэгцлэнэ
Яачихсан 4 гишүүнийг намрын чуулганаар явуулна гээд яриад унав?
Яахлаараа улстөржилт Монголд зөвхөн л гэмт хэрэгтэн – улстөрчдийг төрүүлээд байна вэ?
Яармагийн замаас Нисэхийн тууш замтай холбогдох 10.8 км зам шинээр барина
Яармагаас Эрчим хүчний гудамжны уулзварын зүүн талд байрлах сургууль хүртэл ₮2 тэрбумаар 695 метр авто зам барина
Яармаг орчмын хэрэглэгчдийн ундны усыг хэсэгчлэн хязгаарлана
Яамнаас цалинг 30 хувиар нэмэгдүүлэх санал ирүүлсэн учир ажил хаялтыг хойшлуулжээ
Яамгүй сайд нарыг цөөлж, дэд сайд нарын орон тоо бий болгох хувилбар яригдаж байна
Я.Содбаатар: Намын эв нэгдлийн эсрэг, бодлогын эсрэг, дүрэмд заасан зөрчил үүсгэвэл намаас хөөнө
Я.Содбаатар: Монголд Хятадын залуусын айлчлалыг хүлээн авахад бэлэн байна
Я.Содбаатар: МАН-аас ерөнхийлөгчид нэр дэвших хүнийг ард түмнээс санал авч сонгоно
Я.Жамбалдорж: Хүүхдүүд бие биенээ ухаан алдуулж тоглосноор амь насаа ч алдах эрсдэлтэй
Юу хийхээ мэдэхгүй байгаа Б.Чойжилсүрэнгээ явуулбал яасан юм бэ, Ерөнхий сайд аа
ЭЭХХЗГ-ын дарга Н.Эрдэнэбаяр: Б.Дугархүүгийн "NMN" бүтээгдэхүүн дээр хийсэн сурталчилгаа хууль бус
Сэтгэгдэл ()
⚠ Анхаар!Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд манай байгууллага хариуцлага хүлээхгүй.