Өгүүллэг

Өнөөдөр бүгдээрээ хөршийнхөөсөө давс гуйж үзэх үү?5 сар 11. 13:59

Сайхан цаг үе Хүү маань одоо 10-р анги. Манайх оройн хоолоо идчихээд би: -Цадсангүй ээ, дээр үед бол хажуу айл руугаа ороод хоол идчихгүй юу гэтэл хүү: -Паах та яасан худалч юм, та намайг бага байхад картын барааны үе хэцүү байсан, айлд өдөрт нэг л талх өгдөг байсан гээ биз дээ гэв. Нээрээ тэр үед улс эх орон хэцүү байсан ч хөршийнхөө хүүд аяга хоол илүүчлэх сэтгэлтэй явсан юм шүү монголчууд. Хөрш маань 15-уулаа амьдардаг хэрнээ Түнтүүш орж ирэх вий, хоол тавиарай гэлцдэг байсан гэж сүүлд сонсож билээ. Хөршийн холбоо гэсэн бичиг давхар болгонд байдаг байсан

Алтай нутгийнханыг хүмүүс "Хүүр" гэж хараадаг гэдэг5 сар 11. 9:45

Алтай нутгийханыг хүмүүс "Хүүр" гэж хараадаг гэдэг. Хүүр гэдэг нь ХАРААЛ биш ЕРӨӨЛ юм гэдгийг яруу найрагч зохиолч Тоомойн Очирхүү гуай ийнхүү өгүүлжээ

Дуучин М.Мягмар: Монголчууд минь монголынхоо цагаар амьдармаар байна5 сар 10. 18:01

Монголчууд минь монголынхоо цагаар амьдармаар бна аа! Өглөө эртлэн босоод ажлаа хөөцөлдөх гэхээр утсаа авдаг хүн алга, яг хаанахын аль газрын цагийн хуваариар амьдарцгаагаад мань мэт нь ингээд хүлээлгийн горимд кофе шоп нтрээр цаг нөхцөөдөг байна аа! Аргаа барсан хүн аавынхаа толгойг маажина гэгчээр л юм болох юмаа. Дэлгэр цагт эрт босоод эрт ажлуудаа амжуулж баймаар байна аа

ШИНЕЛИЙН ҮНЭР...5 сар 9. 14:44

71 онд, Багануур орчимд болсон "Дайсны цэргүүдээ, сонсоцгоо" киноны зураг авалт амжилттай дуусав. Зөвлөлт-Монголын кино багийн ахлагч нь Эх орны дайны баатар нэг ширүүн хөгшин байсан гэдэг

Б.Ойдов: Цавчим хясаан дээрээс морьтойгоо5 сар 8. 9:50

Эрт цагт Чингис хаан Исламын ертөнцийг дайлаар мордож байх үед Хорезмийн шейхийн хүү Желал-Ад-Дин хадан халил өөд давхин гарч их уст Инд мөрөн рүү морьтойгоо үсрээд нөгөө эрэгт нь сэлэн гарч Монголын их цэргийг чичин занаж байжээ. Тэрхүү баатар эрийг хараад Чингис хаан “Эцэг хүн ийм хүүтэй байгууштай” гэж санаа алдаж байсан гэдэг

Бид яаж амьдраад байгаа юм бэ?4 сар 26. 11:45

Аливаа улс орон үндэстнийг бүрдүүлдэг ард түмэн буюу олон нийт хэрхэн яаж амьдарч байгаа болон тэдний сэтгэлгээний дархлаа хийгээд хандлага нь улс орны хѳгжлийн түвшинг илэрхийлдэг. Үргэлж л ядуу байгаадаа бухимддаг хэрнээ ѳѳрийгѳѳ ерѳѳсѳѳ ч буруутгадаггүй, “болохгүй, бүтэхгүй байнаа” гэж үргэлж шүүмжилж гомдоллох хэрнээ эвлэлдэн нэгдэхийн оронд ямагт хагаралдан бутарч байдаг, ѳѳрѳѳ огтоос хичээхгүй хэрнээ ѳѳрийгѳѳ зовоолгүй гэнэт баяжихыг мѳрѳѳддѳг монголчууд бидний амьдралын хэв шинж, хандлага нэг л биш ээ

Саямаа дэлгүүрийн түүх: Дурсамж дүүрэн амьдралынхаа тухай учирлахуйн учир4 сар 16. 11:43

Эхийн сүүний үнэр салаагүй эрх бага насандаа аав ээжээсээ өнчрөн хоцорсон миний бие алд биеэ хүний дайтай авч явж амьдарна гэдэг хэдий хэцүү байсан боловч энэ хүний сайхан орчлонд нэгэнт эрдэнэт хүний биеийг олж төрсөн ховор их аз завшааныг ашиглан хүн хэмээх эрдэнийн эрх үүргийг эдлэн амьдрахын төлөөнөө хар бор янз бүрийн ажил хийж явсаар 2000 оны тэр нэгэн хуйсгануур намар дээр үед Зовсон хүн жаргадаг, Золбин нохой зоолдог Хэмээн ярилцдаг асан Нийслэл хүрээ буюу одоогийн Улаанбаатар нийслэлд ирж билээ. Гэтэл над мэтийн хөдөөгийн нэгэн өнчин хүү байтугайд нь ажил олдохгүй, зах зээлийн үеийн хар шуурга исгэрсэн тэр үед амьдрал минь урдынхаас ч хүнд байдалд орно гэдгийн өчүүхэн би яахин мэдэх билээ. Аргагүй л, амьдрахын эрхэнд өдөрт хогон дээрээс архины шил түүж түүнийгээ тушаан өдрийнхөө хоолны мөнгийг олдог болов оо. Тэр л үедээ би Буянт- Ухаагийнхаа шаргалхан дэнжид ханьтайгаа танилцаж билээ. Хань минь тэр үед надад хэлэхдээ- Би бага байхдаа 2 удаа шаралж элэг муутай болсон. Одоо группэд байдаг сард 45000 төгрөг авдаг гэж билээ. Тэгэхэд нь би Хөөрхий дөө, Энэ амьтан их л гэж 15 жил амьд явах юм байна даа. Би ер нь энэ эмэгтэйтэй ханилан суугаад ханийн хайраар хайрлаж, үр хүүхэдтэй болж, энэ хүний хүсэж мөрөөдөж байгаа тэр сайхан хүсэл мөрөөдлийг нь биелүүлж нэг их сайхан амьдруулах юмсан гэж бодоод түүнтэйгээ өдөр болгон орж уулздаг байсан. Тэр үед нисэхийн эцсийн буудалд комиссийн бараа зардаг байсан. Тэр минь намайг орох болгонд хоол унд, сэтгэлийн их дэм өгч, Хоосон ядуу амьдралыг минь утга учиртай, хүсэл мөрөөдөлтэй болгосон юмдаа. Ийнхүү бид өдөр хоногоор дасан дассаар 2002 онд хөөрхөн хүүтэй болсон сон. Жирэмсэн байх үед нь эмч нар - Элэг муутай чам шиг хүн хүүхэд төрүүлж болохгүй хэмээн хориглосон боловч тэр минь - Би ямар ч байсан хүүхдээ төрүүлнэ гэж уйлж зөрсөөр байгаад хүүхдээ томруулж төрүүлсэн сэн. Амаржихдаа ямар ч хүндрэлгүй амаржиж хөөрхөн хүү төрүүлхэд нь миний баярласныг юу гэхэв ! Ийнхүү өнчин ядуу хүү би ханьлах ханьтай харж өхөөрдөх хүүтэй болж баяр хөөр минь багтаж ядаж байвч хариуцлага минь улам өндөр болж хайрыг минь булаасан энэ хоёр оо хоосон хонуулахгүйн төлөө нийтийн хөлсний байр хөлсөлж хар үүрээр гарч шил түүж цуглуулан тушааж харанхуй шөнөөр гэртээ орж ирж амьдрахын төлөө хүзүү гүрдийн зүтгэсэн дээ. Нэгэн өдөр такси хөлсөлж ээж болон ах дүү нараас нь гуйж эхнэр хүүхэд хоёроо хөлсний байранд авч ирлээ. Гэрт минь ганц алимны хайрцагнаас өөр эд хогшил гэж байсангүйд ихэд ичиж, зовж байсан ч хань хүү хоёроо харан Сэтгэлд гал байвал зууханд гал олдоно Хэмээн нэгэн ухаантны хэлснээр зоригжин Та хоёрыгоо би хэнээс ч дутахгүй юугаар ч дутаахгүй сайхан амьдруулж чадна хэмээн ам бардам хэлж билээ. Энэ мөчөөс хойш ажлаа улам сайн хийж өдөржин архины шил түүж тушаан, шөнө нь жалганд хаясан хог дотроос нүүрс модны шуудай ялган цуглуулж гэртээ авч ирдэг байлаа. Миний түүсэн шуудайг хань минь угааж цэвэрлэн, индүүдээд 300 ширхэг болонгуут эвхэж түүнийг нь би Хар Хорин зах дээр аваачиж ширхэгийг нь 25 төгрөгөөр бөөндөж зардаг байлаа. Ийнхүү халаасандаа хэдэн төгрөгтэй болж гудамжинд мод нүүрс зарж эхэллээ. Ханьтайгаа бид хоёр байрлал сайтай хашаатай болох юмсан гэж ярилцан бурхнаас гуйдаг байлаа. Гэтэл нисэхийн эцэст яг хүсэж мөрөөдөж байсан газраа хашаатай болдог юм байна шүү. Гудамжинд түлээ нүүрс зардаг байхад өдөр болгон цагдаа ирж хөөнө. Заримдаа мод нүүрсийг минь хураагаад ачаад явчихна. Нэгэн удаа миний зарж байсан мод, нүүрсийг минь хураагаад намайг Дэнжийн 1000 - ын албадан саатуулах байранд 3 хоног хорив оо. Цааш нь үргэлжлүүлж 14 хоног баривчлах, эсвэл 20000 төгрөгөөр торгох ялны аль нэгийг нь эдлүүлэх болоход хань минь хүнээс гуйж мөнгө олоод намайг торны цаанаас суллан авч билээ. Гэртээ ирхэд минь миний өмсөж байсан бүх хувцасыг тайлж шатаагаад усанд оруулж цэвэрхэн хувцас өмсүүлж билээ. Үнэндээ ч тэр саатуулах байрны бөөс, Үнэр хоёр дэндүү муухай байсан шүү. Тэр үед торгуулсан 20000 төгрөг надад маш их мөнгө байлаа. Тэгээд ч амьдрахын эрхэнд гудамжинд зогсож мод нүүрсээ дахиад л зарахаас өөр арга надад байсангүй. Удалгүй өөрийнхөө хашаандаа мод нүүрсээ зардаг болсон доо. Өдөржин гадаа зогсож мод нүүрс зарахаар бүх л хувцас хар болж, нүүр царай ч хүн харахын аргагүй халтар юм болно. Мөн таньдаг хүнээсээ их ичдэг байлаа. Шөнө гэртээ орж ирж ханийхаа хийсэн халуун хоол цай идэж уун гангар гунгар хөөрөлдөж суух минь жаргалын дээд жаргал байлаа. Хань минь надад- Чи бид хоёр хүний төлөө амьдраагүй. Хэн юу гэж хэлэх нь хамаагүй шүү дээ. Гол нь бид аз жаргалтай, элэг бүтэн амьдрах нь чухал. Бид ямар бусдад таалагдаж амьдрах ёстой биш. Харин бусдын сайн сайхны төлөө ямар нэг өгөөжтэй зүйл хиймээр байна гэж хэлдэг байсан. Ингээд 2009 онд 10 хүний ажлын байр бэлдэхээр шийдэж нэг давхар дэлгүүр " Саямаа-1 " барьж лангуу түрээслүүлэв ээ. Энэ 10 хүний цаана хичнээн хүүхэд аав ээжүүд, эхнэр нөхөр нь халуун хоолтой дулаан хувцастай явах бол нэг ч гэсэн хүнийг хүсэл мөрөөдөлд нь хүргэчих юмсан гэсэн санаа бодол бид хоёрын хүсэл мөрөөдөл байлаа. Хань минь дэлгүүрээ хариуцаж, би мод нүүрсээ зарж хэдэн төгрөгтэй болж 2011 онд 2 давхар улаан тоосгон байшингаа барьж ашиглалтад оруулж дахин 10 гаруй хүнийг ажлын байраар хангасан даа. Хүмүүсийн амьдралыг бага боловч дээшлүүлж, баярлуулж явах нь чухал байсан болохоос зөвхөн өөрийнхөө хар амийг бодож амьдрах аминчхан бодол бид хоёрт байгаагүй ээ.... САЯМАА-2 дэлгүүрээ барьж ашиглалтанд оруулаад бараг сар ч болоогүй байтал ханийн минь бие гэнэт муудаж эмнэлэгт хэвтсэн боловч ямар ч найдлагагүй болж бурхан болов. Хань минь мөнх бусын орчлонгоос арайл эрт 36 насандаа явчихсан шүү. Хэрвээ эмнэлэгт буруу тариа хийгээгүй бол дахиад ч 5 жил амьд явах байсан. Би ч ёстой л нөгөө Шооконд орох гээч нь болов. Хань минь- Би хүүгээ 8-р анги төгсгөчихвөл боллоо гэж ярьдаг байсан нь бие нь ядруухан байсны л илрэл байж дээ, хөөрхий ! Амьдралд дурлаж, амьдралд тэмүүлж байсан хань минь дандаа л өөдрөг зүйл ярьж гэр орноо инээд баяслаар дүүргэж байдагсан. Тэрнээс минь гардаг тэр их тэвчээр хатуужил чухам яг хаанаас нь ундардагийг би гайхдаг. Учир нь түүний өчүүхэн зүйлд ямар их баярлаж байгааг, Түүнээсээ авсан тэр эрч хүчээ буцаад надад ямарч хариу нэхэлгүй зүгээр л өгч байгаа тэр хайрыг мэдрэх бүртээ би эхнэрийгээ улам ихээр хайрладаг. Гэсэн хэдий ч тэрнээс минь хэд нугалсан их тэвчээр хүлээлт хайр халамж зэрэг оргилдог. Түүнд минь урьдын адил олон найз нөхөд урьдчилж төлөвлөх амралт зугаалга унтаж амрах эрх чөлөө байдаггүй. Зөвхөн надтай хамтарч энэ амьдралыг хөл дээр нь босгох гэж тэмцэж байсан юм. Түүнийгээ би харах болгондоо ийм сайхан хүн 15 жил амьдрах хугацаатай гэж бодхоор л өөрийн эрхгүй нулимс гарч өдөржин шөнөжин цаг хугацаатай уралдаж ажилаа хийдэг байлаа. Гэвч тэр минь хэзээ ч сэтгэлээр унадаггүй. Оройн хоолоо дуу аялан хийж зогсохдоо хэзээ ч гэр бүлээсээ төлөөс нэхдэггүй . Би ханьдаа үйлийн үрийнхээ ширхэг бүрээс өгөхгүй байх агуу их өртөй. Хоёулаа охинтой болбол Саямаа гэж нэр өгнө гэж олон жил ярьсан даа. Даан ч энэ хүсэл нь биелээгүй. Хожим би дэлгүүрээ, компаниа Саямаа хэмээн нэрлэж билээ. Ханийхаа ард бүх л ажил миний нуруун дээр ирсэн болохоор ганцаараа зүтгэхээс өөр арга байгаагүй ээ. Боос - оо хийнэ, борлуулалтаа хийнэ, Боол - оо ч хийнэ, Гэрт орж эм, гадаа гарч эр болж явахад надад амар байсангүй ээ. Тэгээд ч би хэн нэгний төлөө амьдраагүй ээ. Өөрийнхөө үүрэх ёстой ачаагаа үүрээд даваад гарах л ёстой. Ер нь эр хүний нуруун дээрхи ачаа хөнгөдөөд ирэхлээр эр хүний сүлд хийморь доройтож зан ааш нь эвдэрж архи ууж дэмий тэндэг. Тийм болохоор эр хүний нуруун дээрхи ачааг сайхан тааруулж өгөх хэрэгтэй байхаа. Хань минь амьд сэрүүн ахуйд манайхаар өдөр бүхэн л найз нөхөд орж гарч амьдралын тухай яриа хөөрөө өрнөж хүний хөл тасардаггүй байлаа. Мөн зөндөө олон хүмүүст туслаж дэмждэг байсан. Гэтэл ханийн минь ажил явдал дууссаны дараа орж гарах хүн ч үгүй боллоо. Эр хүн тугч барина тугалч хариулна гэдэг үнэн үг байналээ. Элэг бүтэн хань ижилтэй сайн сайхан үед нь найз нөхөд байсан атлаа үхэл хагацал үзээд ажил үйлс нь бүтэлгүйтээд ирэхэд нүүрээ буруулаад цааш явдаг хүмүүсийг би нүдээрээ үзэж гараараа барилцсан юмдаа. Хэцүү үед нь л хажууд нь байхгүй юм бол бусад үед эр хүн ганцаардаггүй юмдаа. Өнчрөл гомдлын нулимсаа залгиж суухдаа амьдрал чиний өмнө сөхрөх биш шүдээ зуух хэрэгтэй гэдгийг ухаарсан юм. Тэмцэж босож ирэхэд тэврэх хүн олон юм байналээ. Тээгэлдэж харуулдан унахад татаад босгох хүн харин ховор юм байналээ. Үүнийг би ойлгож авсан. Хамт олон минь байвч тэд манайхаар орж гарах нь бүү хэл, миний ганцаардаж гундсан, уйтгар гуниг тээсэн царайг ч харахаас халширдаг байсан буйз аа. Хүүгээсээ нууж, хамт олноосоо нуугдаж мөн ч их уйлсан даа. Одоо хааяа хамт олон та нартайгаа уулзаж сэтгэлээ онгойтол уйлж, ярьж, хөөрч , суух юмсан даа гэж боддогоо нуух юун билээ. Миний хань дэндүү богино настай байсан. Сайн хүн богино насалдаг гэдэг үнэн ч байж магадгүй. Ийнхүү би өглөө болгон гаднах орчноо цэвэрлэж, хамт олноо удирдаж, манаачаа хийж, галаа түлж, нүүрсээ зарж байгаад 2015 онд дахин хоёр давхар ногоон дэлгүүр " Саямаа-3 " барьж ашиглалтанд оруулан нийт 30 гаруй хүнийг ажлын байраар хангалаа. Өглөө болгон цайныхаа дээжийг тэнгэр хангайдаа өргөн залбирч, хамт олныхоо ажил үйлс, амьдрал жаргалыг билэгддэг байлаа. Миний бүрдүүлсэн хамт олон сайхан хамт олон доо, Та бүхнийгээ ажлын байраар хангаж, хөл дээр нь босгох гэж хичнээн сайхан зүйлүүдээс татгалзаж хир зэрэг төрийн дарамтийг даван туулж, хир их ганцаардаж хэдэн хоног нойргүй хонож, дотроо шаналж, эрүүл мэндээрээ хохирч байсныг та бүхэн минь сайн мэдэхгүй байхаа. Мөн та бүхэнтэйгээ олон сайхан сайн үйлсийн аянд оролцож зөндөө олон хүмүүст буян үйлдэж явлаа. Бусдад хийсэн буян буцаж ирэхдээ сүүн зам татуулж ирдэг. Амьдрал хүнд өгөх юмаа өгч авах юмаа авдаг. Амьдрал надад өгсөнөөсөө илүү ихийг буцааж авсан. Гэхдээ буцаагаад надад ийм сайхан хамт олон, найз нөхөд өгсөнд нь баярлаж явдаг. Та бүхнийхээ тус дэмээр би зөндөө олон нэр төртэй шагналаар шагнуулсан. Энэ шагнал зөвхөн намайг шагнасан шагнал биш, хамт олон та нарыг минь давхар шагнасан шагнал байв. Хэдий хань ижлээ алдсан ч гэлээ эр хүн сэтгэлийн хаттай байж чин сэтгэлээсээ хөдөлмөрлөж чадвал, хамт олныхоо итгэлийг хүлээж, тэднийхээ сайн сайхны төлөө бүхнээ зориулж чадвал, архи тамхи хэрэглэхгүйгээр бусдадаа үлгэр дууриалал болж чадвал амжилтанд хүрч болдгийг харуулж чадсандаа би өөртөө баярлаж бахархаж явдаг шүү. Амьдралдаа тохиолдсон зовлон бэрхшээлийн өмнө өвдөг сөхөрвөл ямар эр хүн байхав. Харин тэр бүхнийг даван туулж зорьсондоо хүрч чадсан хүн л жинхэнэ хүмүүн мөн бус уу ! Хэн ч гэсэн амьдралд ялж ялагдаж сурах хэрэгтэй юм шиг ээ. Ялагдлаас л хүн ялалтын арга замыг олж авдаг билээ. Аав, ээжээсээ өнчин ядуу төрсөн нь миний буруу биш ээ. Харин би өөрөө ядуу дутуу амьдарч байгаад хорвоог орхивол гутамшиг. Ядуу хүн гэж хаа ч үгүй. Харин залхуу хүн л ядуу байдаг. Монгол оронд бүтээлч хөдөлмөр эрхэлхэд дарамт ихтэй үнэхээр хэцүү гэдгийг би өөрийн биеэр мэдэрсэн дээ. Мань мэтийн хатуу хэцүү амьдралын дундаас бор зүрхээрээ өндийн босож ирж буй нэгнийг төр засгаас зүйл бүрээр дэмжлэг үзүүлж хөл дээр нь босгоод дараа нь татвараа авдаг байвал хэн хэндээ ашиг тустай баймаар. Би төр засагтаа татвараа төлчихөөд түүнийхээ үр шимийг хүртэхгүй юм бол тэр бол яг боолын хөдөлмөр хийсэнтэй адилхан. Аливаа хүн их хэмжээний хөрөнгө мөнгөний хүчээр босож ирэхгүй ээ. Гагцхүү үнэнч шударга, ариун цагаан хөдөлмөрийн үр шимээр босож ирдэг. Өөрийнхөө амьдралыг өөрийнхөө хөдөлмөрөөр босгоод түүнийхээ үр шимийг хүртэх шиг сайхан зүйл хаа ч үгүй. Саямаа дэлгүүрийн түүхийн хуудсыг надтай хамт бичилцсэн хамт олон Та нартаа би ихэд баярлаж, Та нараараа бахархаж явдаг аа. Та нартаа би хайртай ! Чин сэтгэлээсээ, та нартайгаа хамт ажиллаж амьдрах хэмжээлшгүй их хүсэл тэмүүлэл, урам зориг, итгэл найдвар надад байсан боловч биеийн эрүүл мэндийн байдлаас болж та нараасаа болон буян хишгээ хайрласан Буянт - Ухаагийнхаа шаргалхан дэнжээс холдон явахаас өөр арга надад байсангүй. Эр хүний замын хүзүү урт гэдэг. Эрүүл мэнд явж, та нарынхаа өмөг түшиг, зовлон жаргалаа хуваалцаж явсан алтанхан мөчүүдээ мартаагүй явсан цагт эргэж уулзахын дэмбэрэл ерөөл байх биз ээ. Жаргал зовлон хоёрын тэг дундуур Алтайн чоно шиг явж ирсэн амьдралдаа би хайртай. Жаргалтай хийгээд зовлонтой амьдралын минь гэрч болсон та нартаа би хайртай. Ойрд ханиан ихээр санаж, ханьтайгаа болон Саямаа дэлгүүрийнхээ хамт олонтойгоо өнгөрүүлсэн он жилүүдийг дурсан сэтгэл минь их гуниглав аа.   "САЯМАА" ХХК ЗАХИРАЛ АСАН /Б.БАТБОЛД/

“Юрий Алексеевич Гагарин буюу ... Явлаа...”4 сар 12. 13:21

Морин чарган дээр баян хуур хөгжим дуугарсан 1934 оны өвөл цаг. Нэгэнтэй өлсөж, цанган, бас түүхийн хүнд бэрхийг даван туулж, донсолсон Оросын ард түмний нуруу сая нэг түр амсхийжээ

Курдууд тусгаар тогтнолынхоо төлөө 100 жил...4 сар 11. 13:03

Гучин сая курдууд монголчууд бидэнтэй бараг зэрэгцээд өнгөрсөн зууны хориод оноос эхлээд тусгаар тогтнолынхоо төлөө зуун жил тэмцэн байлдаж байгаа ч өнөөдрийг хүртэл тодорхой үр дүнд хүрээгүй л байна. Дэлхийн нэгдүгээр дайнд туркийн талд байлдсан курдуудад уг нь аль 1920 оны Турк-Антанта хоорондын Севрийн гэрээгээр Курдистан хэмээх тусгаар улс байхаар тусгагдсан боловч 1923 оны Лозаннагийн гэрээгээр энэ нь хүчингүй болж курд үндэстэн дөрвөн хэсэг болон хуваагдан одоогоор Туркт 15 сая, Иракт 7 сая, Иранд 4 сая, Сирид 2 сая курдууд амьдарч байна.   Курдууд 1924-1939 он хүртэл туркуудтэй тэмцээд дийлээгүй дэлхийн хоёрдугаар дайнтай золгосон бөгөөд 1941-1945 онд ираны курдууд босон тэмцээд 1946 онд холбоотны мэдлийн Ираны азербайджаны нутаг дээр Сталины дэмжлэгтэйгээр зөвлөлт маягийн Курдистан улсыг байгуулсан ч оросын цэрэг тэндээс гарсны дараа жил ч хүрэлгүй 11 сар болоод иранчуудад устгагдан, удирдлагууд нь дүүжлэгдсэн юм. 1960 оноос ЗХУ коммунизмаа экспортлох ажлын хүрээнд Туркэд Ажилчны нам, 1978 онд Курдистаны ажилчны намыг байгуулж курдуудыг эрх чөлөө тусгаар тогтнолын төлөө дахин өдөөж өгсөн юм

Бурхан Халдун хаана вэ?4 сар 10. 15:50

Өнөөдрийн Төрийн тахилгат, манайхан олноороо очиж тахил сүлдээ өргөдөг, зарим нь бүр барим тавим Их хааны маань онгон байгаа хэмээн элдвийн учир шалтгаан дурдан баталдаг, хуучнаар Хэнтийн нурууны зүүн хэсгийн нэгэн томоохон оргил, Хэрлэн мөрний нэгэн цутгал Богдын голын эхэнд байх Бурхан Халдун хайрханыг жинхэнэ Бурхан Халдун гэдэгт би хувьд маш их эргэлздэг. Хэд хэдэн учир шалтгаан байдгаас хоёр, гурвыг нь энд дурдая.  НЭГ

Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй2 сар 17. 12:44

Дэлхийн өнцөг булан бүрт ажиллаж, амьдарч буй монгол зон олон, элэг нэгт ахан дүүс та бүхэндээ мэдээллийн ZALUU.COM сайтын хамт олны зүгээс XVII жарны “Муу нүүрт” хэмээх гал бичин жилийн сар шинийн мэнд дэвшүүлж байна. Улирч буй жилд бидний монголчууд алдаа оноо, амжилт бүтээлээр арвин, аз хиймороор дүүрэн, ахин дэвшихийн тэмүүллээр халгин байв.Улс төр, нийгмийн амьдралд томоохон өөрчлөлтүүд гарч, олон өнгийн үйл явдал шил шилээ даран өрнөлөө

Цусаараа төлсөн ӨР2 сар 9. 18:23

1984 оны аравдугаар сарын 31-нд Энэтхэгийн нэртэй улстөрч, анхны ерөнхий сайд Жавхарлал Неругийн охин, Индра Ганди хороогдсон юм. Тухайн үедээ Индра Ганди хоёр дахь удаагаа засгийн эрхийг гартаа авч, улс орноо удирдан залж буй хүчирхэг улстөрч байлаа. Энэтхэгийн үндэстний цөөнх болох сикхүүд нь тухайн үед өөрсдийн оршин суудаг нутгийг Энэтхэгээс салан тусгаарлаж, Халистан нэртэй улс байгуулахыг идэвхтэй оролдож байлаа. Энэ нь улс орон хуваагдахад хүргэх аюултай тул Индра Ганди сикхүүдийн радикал үзэлт удирдагчдын эсрэг хатуу байр суурь баримталж байлаа. Гандид нууц цагдаагийн газраас Сикхүүдийн ариун шүтээн гэгддэг Алтан сүмийг илэрхий радикал үзэлтэн, террористуудын төв байр болгож байна, тэнд зэвсгийн агуулах байгуулсан зэрэг мэдээллийг дамжуулжээ. Ингээд сүмийг дайран эзэлж нураахыг Индра Ганди тушаалаа. Засгийн газрын цэрэг 1984 оны зургадугаар сард, сикхүүдийн тахидаг, ард иргэд маш олноор цуглардаг өдрийн нэгэнд дайрчээ. Тиймээс гэмгүй олон хүн амь үрэгдсэн юм. Гэсэн хэдий ч Индра Ганди нугаршгүй хатуу байр сууриндаа зогссоор байв. Аливаа шашин, бүр хамгийн хүч хэрэглэдэггүй шашин ч ямар нэг нөхцөлд огт эсрэг болдгийг Энэтхэгийн туршлага харуулсан юм. Уурссан сикхүүдийн бослогыг Энэтхэгийн арми байлдааны ажиллагаа явуулж нухчин дарлаа. Олон мянган хүний цус урсав. Сикхүүдийн Алтан сүмийг армийн танкууд нураалаа. Энэтхэгийн хинду шашинт үндсэрхэг үзэлтнүүд ч сикхүүдийн эсрэг үймээн дэгдээж гурван мянга гаруй үндэсний цөөнхийн аминд хүрэв. Дарагдсан ч гэсэн сикхүүд бослогыг нь нухчин дарахад оролцсон, тушаал өгч байсан хүмүүсээс өс авах ажиллагаа явуулжээ. Сикхүүдийн сүмийг дайран эзэлснээс хойш таван сар арай хүрээгүй байхад буюу аравдугаар сарын 31-нд хамгаалалтын гурван сикх ажилтан цэцэрлэг дотор британийн жүжигчин Питер Устиновтой уулзахаар явж байсан Индра Гандиг бууджээ. Гар буугаар гурав буудаж, автомат буугаар галласан болохоор амьд үлдэх ямар ч боломжгүй байв. Түүний амьдралын сүүлчийн мөчийн тухай олон домог бий. Тэрбээр өөрийг нь юу хүлээж байгааг сайн мэдэж байсан, гэвч үхлээс, өөрийг нь алах этгээдүүдээс айдаггүй байсан тухай ярьдаг. Туслахууд нь сикх бие хамгаалагчдыг нь өөр шашны хүмүүсээр солихыг санал болгодог ч татгалздаг байсан төдийгүй, бүр амь насанд нь хэдний өдөр халдах нь мэдэгдэж байсан ч хуягласан хантааз өмсөхийг хүсээгүй гэдэг. Индра Ганди сүм рүү дайрах тухай шийдвэр гаргаж, дараа нь хэрхэхээ бодож чухамдаа хутганы ирэн дээгүүр явж байгаа мэт байв. Сикхийн бие хамгаалагчдаа солих нь төрийн албанд ажилладаг улсын бүх сикхүүдийг ялгаварлан гадуурхсан, гутаасан хэрэг болно гэж тэр үздэг байв. Тэр үед Энэтхэгийн сикхүүдийн тоо 19 сая байлаа. Ерөнхийлөгч болон зэвсэгт хүчний хэдэн гол командлагч сикх хүн байлаа. Гандиг амиа алдсаны дараа бүх Энэтхэгийг хамарсан яргалал эхлэхэд Индрагийн хүү телевизээр хоёр удаа уриалга гаргаж цус урсгахыг зогсоож байсан түүхтэй.   Гэвч хорссон хиндүчүүдийн гарт, ерөнхий сайдын амийг хөнөөсний төлөөсийг олон мянган сикхүүд амиараа төлсөн юм. Индра Ганди амь амьдралаараа хохирч олон мянган хүний цус урссан цаг үеийнхээ төлөө нүглээ наманчилсан нь өдгөө сикхийн радикал үзэл үеэ өнгөрөөж уусан алга болж, сикхийн нэгдэл Энэтхэгийн бусад шашны дотор дахиад маш хүндтэй байр эзлэхэд хүргэжээ.

Зөв зүйл цагаан мөртэй буюу 150 сая төгрөгний тусламж2 сар 5. 17:31

Та бүхэн санаж байна уу ? Өнгөрсөн зун Ид шидийн орон төвд нэг сарын дотор хандив өгсөн бүх мөнгө “2 дахин үржигдэнэ” гээд хамтдаа зүтгэж байснаа ? Энэ бол европын сэргээн босголт хөгжлийн банкны /EBRD/ Matching fund campaign буюу “Хэдийг босгоно түүнийг нь тэнцэтгэж олгоно” гэсэн программ байсан юм. Дээд хэмжээ нь 150 сая төгрөг байсан бөгөөд бид нэг сарын дотор 150 саяыг босгож чадсан

Хятадын шоронд 7 жил1 сар 30. 16:55

1972 ОНЫ 11-Р САРД БНМАУ-ын Дорнот аймгаас дэд хурандаа тэргүүтэй Л.Бат-очир арав гаруй тооны цэргүүд БНХАУ-ын цэргүүдэд олзлогдон, 7 жил Хятадад байцаагдан хоригдоод суллагдсан тухайн үеийн олзны цэргүүдийн нэг эдүгээ 78 нас сүүдэртэй зэрэгцсэн Содовын Пэрэнлэйтэй уулзаж, илэн далангүй хуучилсан эмгэнэлт түүхийг нь уншигч олондоо толилуулъя. -Миний бие Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын уугуул, 1938 онд "Уст гуу" гэдэг газар айлын дөрөв дэх хүүхэд болж төрсөн. Ээж минь намайг зургаан настай байхад насан өөд болсон, амьдралын хувьд гоц сайнгүй айл байсаан, манайх

Би эндээс явахгүй1 сар 24. 10:55

Би эндээс явахгүй. Энэ хотоос нүүхгүй. Хөдөө төрж, хөдөөдөө өсч, хөдөөнөөс ирсэн минь үнэн. Амьдрал хайж хот бараадаж, амь зуух гэж нийслэлд ирсэн эгэл нэг монгол. Намайг адлах хэрэггүй. Бүгд Найрамдах улсын бүрэн эрхт иргэний хувьд Үндсэн хуульд заасан эрхээ эдэлж, өөрийн амьдрах газраа чөлөөтэй сонгосон эрхэнд минь бүү халд.           Дэмий сэлгүүцэх гэж хотод ирээгүй, дэлгэсэн тэрлэг шиг нутгаа чамласандаа наашаа би зориогүй. Би эгэл нэгэн залуу хүн, эхнэр хүүхдээ тэжээх гэж  эхлүүлсэн амьдралаа дэвжээх гэж халуун сэтгэл өвөрлөж хатуу бүхнийг үзэж яваа эр хүн.           Нутагтаа сайхан амьдрах гэж олон оныг үдлээ гэвч болсонгүй. Хийх ажил хөдөөд алга, хэтэвчиндээ хийх мөнгө олдохгүй хэцүү байна. Мачийтлаа зүтгэж байж машин тэрэг авсан ч шатахууны өндөр үнэнд дөнгөлөгдөж, гүрийж тэвчээр зааж олсон хэдэн бор төгрөг минь гурил будааны үнийн хөөсрөлд үрэгдэж байна.           Таван ханатай гэрээ дөрвөн ханатай сууц болгох гэж насаараа мөрөөдлөө. Тарчигхан амьдралаа өөд нь татах гэж зөндөө хичээлээ. Ая тухтай амины сууцтай, аж ахуй эрхлэх өөрийн юмтай болох гэж хүссэн ч хүзүүгээр хясал татаж, барилгын материалын үнэ ханш багалзуурдан шахаж байна.           Алслагдсан бүсэд амьдрана гэдэг амь дүйсэн баатарлаг хэрэг болоод удаж байгааг анзаарах хүн л лав энэ хотод алга. Арга ядсан хөдөөнийхөн чинь их нүүдэл хийж, амьдралын эрхээр хот сууринг зорьж байгааг болгоо.           Бүсийн нэмэгдэлээр дэмжиж нутаг орныг минь хөгжүүлсэн бол, бүтэн бодлого хэрэгжүүлж алба татвараа хөнгөлсөн бол, арга ядахад шатахууны үнийг хотынхтой ижилхэн байлгаж, ажлын байр нэмэх үйлдвэр байгуулах санаачилгуудыг дэмжсэн бол олуулаа бид хотыг зорьж "орк" гэх доромжлолд чинь дөжирч суухгүй л байхсан.           Таван малын минь түүхий эд үнэд ортол, тал, хангай, говь алслагдсан бүсэд татвар гувчуур хөнгөртөл, иддэг хүнс, авдаг барааны үнэ адилхан болж хямдартал би эндээс явахгүй.           Утаа гаргалаа гэж намайг бүү зэмлэ эхнэр хүүхдээ осгоолтой нь биш, улсынхаа эгэл иргэнийг гадуурхаж бүү цамна уг гарвал минь ондоо биш. Дуртайдаа хотын утаанд хордож, дур зоргоордоо нүүрс түлж агаар бохирдуулаагүй. Эцэг өвгөд минь оршсон эх нутагтаа дургүйдээ энд ирсэнгүй.   Бүсийг минь чангалсан төрийн бодлого хүнээ бодож зөөлөртөл, бөртийтөл харагдах сумын минь төвд хөгжлийн гэрэл тустал би эндээс явахгүй.        

Баатрын даллагатай Мянхай1 сар 15. 9:15

Гурван ес эхэлснийг сануулах мэт үүрийн жавар тачигнаж байх цаг дор манай сурвалжлах баг Арвайхээр хотыг зорилоо. Хааяахан явган шуурга босч, замын хажуугийн хунгарласан цасаар өндөрлөсөн хамгаалалтын далан тодрохоос өөрөөр нүдэнд торох зүйл үгүй

Caмаркандын дээр сар хонодог1 сар 14. 14:22

САМАРКАНДЫН ДЭЭР САР ХЭЭР ХОНОДОГ ...(хөрөг найруулал) Би Жагдалын Лхагва, Сормууниршийн Дашдооров хоёртой архи ууж, Пэрэнлэйн Лувсанцэрэн багшаараа магтуулж, Сэнгийн Эрдэнэ багшдаа зэмлүүлж, энэ зэрэгтэй зохиолч болсон хуучны хүн. Тэд маань одоо эргэн санахуй дор Европын боловсролтой, дэндүү их авьяастай, жинхэнэ хольцоогүй монгол зохиолчид байжээ

Д.Амбасэлмаа: Амьдрал эргүүлсэн ганц хором1 сар 12. 16:40

Амьдрал эргүүлсэн ганц хором Ховдын сэргийлэхэд сэтгэлээрээ эр нөхрөө архинаас гаргасан нэгэн цэвэрлэгч бүсгүй байдаг гэж арваад жилийн өмнө сонсч билээ. Олон жил амьдарч ажилласан нийслэл хот, хар багаасаа ханилсан гэргий, хэдэн сайхан хүүхдээ орхиод нутгийн зүг хандсан ч гайхал архинаас хагацаж чадалгүй мунхарч явсан эр хүнийг "За энэ муу архинаас хагацъя" гэж хэлтэл нь өөрчилж, түүний өөрийнх нь хэлснээр ариунаас ариун сэтгэлээрээ хөлчүүрлийн хөлгүй манангаас халуун алгандаа тосон авч чадсан тэр сайхан эмэгтэйг Замбын Жунай гэдэг. Жунай хаанахын хүүхэн бэ? Энэ бүсгүй Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын хүн

П.Адарсүрэн: Өөрийнхөө дуулахыг сонсоод өөрийн эрхгүй уйлчихдаг1 сар 10. 13:50

Д.Хулганажав нь Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумын нутагт төрсөн. Бага, дунд сургууль, 1992 онд Дархан хотын АУДуС-ийг сувилагч, бага эмч, 1999 онд “Бэрс” кино урлагийн дээд сургуулийг “сэтгүүлч” мэргэжлээр төгссөн.    1995 оноос “Өнөөдөр” “Ням гараг”, “Хонгорзул”, “Хийморь", “Хотгойд Монгол" сонинуудад сэтгүүлч, редактор, эрхлэгч, 2008-2012 онд УИХ-ын гишүүний бие төлөөлөгч, туслахаар ажиллаж байв. Эдүгээ МЗЭ-д менежерээр ажиллаж буй. Тэрбээр саяхан сэтгүүл зүйн шилдэг бүтээлүүдийнхээ эхний хэсгийг эмхэтгэн уншигчдад өргөн барилаа. Түүний шинэхэн номоос дээжлэн толилуулж байна.   "... Таанын үнэрт салхи чи   Талаар нисэн өнгөрөхдөө   Танхил хонгор түүнд минь   Танил дууг минь хүргээрэй...”   Пэлжээгийн Адарсүрэнг Монголд танихгүй хүн байхгүй гэхэд маргах хүн үгүй биз. Найман настайгаас эхлээд 80 настан хүртэл хэзээ ч давтагдашгүй өвөрмөц хоолойгоор дуулсан дуунд нь уярч, яасан ч их сувдан хэлхээ урсгаж уясав даа. Дуу гэгч, дуучин гэгч ийнхүү хүмүүний сэтгэлийн алтан чавхдасыг хөглөдгийн бодит ёсон энэ буюу.    Сайхан дуу, сайхан байгальд уярахгүй тийм чулуун зүрхтэн энэхүү хорвоод ховор биз ээ. Чухам ийм сайхан бүхэн л биднийг тэжээж тэтгэнэм бус уу. Ард түмнийхээ дунд “Алдарт” хэмээх цолыг хүртсэн Адарсүрэн ах маань дуулсаар л, дуундаа жаргалтай явна. Монголын ардын дууны нэгэн үеийг эзэгнэнхэн төрсөн энэ хүнтэй уулзан хуучилсандаа баярланам.   * * *   -Адарсүрэн гэдэг дуучныг Монголын ард түмэн мэднэ. Харин ямар замаар яаж урлагийн ертөнцөд хөл тавьсныг төдийлөн мэдэхгүй байж болох юм?   -Би 1942 онд Завхан аймгийн Цагаанхайрхан сумын нутагт “Хярын зуслан” гэдэг газар зун, намрын заагт өндөр уулын орой дээр төрсөн гэдэг. Тиймдээ ч нутгийн ард түмэн маань ганцаараа уулын орой дээр төрсөн болохоор ямагт золбоотой, хийморьтой явах хүн дээ гэж ерөөдөг байсан. Олон янзын ажил хийж байгаад уран бүтээлийн замд хүрсэн дээ.    1963 онд НАХЯ /хуучнаар/-ны дэргэдэх тусгай мэргэжлийн офицерыг бэлтгэх курс төгсөөд Хятад, Монголын хил дээр чекистээр ажиллаж эхэлсэн. Тэр үед Хятадын Соёлын хувьсгалын үе байсан. Мао Зе Дуны үзэл санааг дэмжигч улс төрийн хэлмэгдэлд өртөөд халагдсан. Дараа нь Ховд аймгийн Булган суманд Цаг уурын станцад ажиглагч хийж байгаад Улаанбаатар хотод шилжиж ирсэн.    Энд Гэр ахуйн модны хоёрдугаар артельд зураачаар ажиллахын зэрэгцээ Гадаад худалдааны яаманд харьяалагдах  “Хоршоолол” нийгэмлэгт самбо, челөөт бөхөөр хичээллэж эхэлсэн. Ингээд 1971 онд Ардын хувьсгалын 50 жилийн ойг угтсан Бүх ард түмний урлагийн үзлэгээс шалгарч медальт байранд орсон.    Үүний дараа НТХ-ны үзэл суртал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга Тогоохүүгийн шийдвэрээр Төв түүхий эдийн баазад клубын эрхлэгч хийж байтал Соёлын яамны сайд Даваасамбуу, Улсын гавьяат жүжигчин Цогзолмаа гуай хоёр намайг дуудан “Дуучин Гэрэлт-Од хойшоо явах болсон. Түмэндэмбэрэл бие муутай, хөдөө явж чадахгүй нь. Чи манайд ор” гэлээ. Ингээд АДБЧ-д гоцлол дуучнаар орж дуулж эхэлсэн дээ.   -Та анх ямар дуу дуулав? Ер нь нийтдээ хичнээн дуу дуулсан бэ?   -Анх дөрвөн ятгатайгаар монгол ардын дуу “Хадат ухаа”, “Малчнаараа торойно”, “Дөрвөн улирлын өнгө” дууг дуулдаг байлаа. Монголын радиогийн алтан фондод Монгол ардын домогт харилцаа дуу, богино дуунууд, монголын хөгжмийн зохиолчдын зохиол бүтээл, уянгын дуунууд зэрэг 100-гаад дуу дуулсан нь бий. Үүнээс ардын дуунд тэр чигээрээ, амьдралаараа орсон учраас ардын дуугаа илүү хүндэлж явдаг.   -Энэ их олон дуунаасаа алинд нь илүү хайртай вэ?   -Мөрдоржийн хөгжим “Намрын өнгө”, Жанцанноровын хөгжим “Сэвтээ нь үгүй сэтгэл”, “Дуучин бүсгүй”, Батсүхийн хөгжим “Ээж минь”, “Намрын баясал”, Сэргэлэнгийн хөгжим “Тэмээн дээрээс наран ойрхон” дуунууддаа илүү хайртай.   -Дууг дуулахын ур ухааны тухайд юу хэлэх сэн бол?   -Дууг дуулахад хоолой, авьяасаас гадна ухаан их зарцуулагдана. Жишээ нь, үгийг яаж хуваарилах уу гээд л их юм бий. Өөрийн гэсэн өвөрмөц арга барил, цар хэмжээнд захирагдана.   -Таныг давтагдашгүй хоолойтой дуучин, Монголд ийм хоолойтой хүн ховорхон төрнө гэдэг.   -Тийм ээ, Монголын ард түмэн дахин төрөхгүй хоолой гэж ярьдаг нь үнэн. Мэдээж энэ хоолой дахин төрөх нь төрнө. Гэхдээ Адарсүрэн яг энэ хоолойтойгоо төрөхгүйдээ л учир нь байгаа юм. Миний шавь Мөнхбаяр, Цэрэнчимэд, Баянмандах, Баяржаргал нарыг өөртэй чинь төстэй дуулах юм. Гэхдээ өөрийн чинь хоолойд яасан ч хүрэхгүй юм байна гэж хүмүүс хэлдэг.    Эхлээд би өөрийнхөө дууг сонсохоосоо ичдэг байлаа. Хэдэн жилийн хойно жаахан юм балгачихсан дууныхаа хальсыг магнитофонд тавьж үзээд өөртөө итгээгүй уйлчихсан. Би их уяхан сэтгэлтэй хүн. Муу юм ерөөс боддоггүй. Хүний урдаас хуц гэж хэлж үзээгүй, зүхэж ч үзээгүй. Хүн царай зүс, бие бялдраар ямар ч байж болно. Гагцхүү сэтгэл санаагаар сайхан байхад ард түмэн аяндаа хүрээлдэг.     -Та гадаадын хичнээн оронд аялан тоглолт хийсэн, хичнээн хэл мэддэг вэ?   -Оросын Холбооны Улс тухайлбал Тува, Буриад улс, Москва зэрэг хотуудаар хэд хэдэн удаа явж тоглолт хийсэн. Тува, Буриадын ард түмэн миний дууг сонирхон дагаж дуулдаг байсан. Хэлний хувьд гэвэл орос, хятадаар бага зэрэг ярина аа.   -Яруу найрагч, хөгжимчин, дуучин гурвын сэтгэлийн ур нэгдэж сайн дуу төрдөг. Та үүнтэй санал нийлдэг үү?   -Уран бүтээл гэдэг санаснаар бүтчихдэг эд биш. “Сэвтээ нь үгүй сэтгэл”, “Янлинхуар” дууг сэтгэлдээ хүртэл дуулж чадаагүй гэж чамлаж явдаг. Дутуу нугалаа ч юм уу, нэг л юм дутчихсан юм шиг санагддаг. Ер нь хөгжмийн зохиолч, яруу найрагч, дуучин гурав маш нарийн холбоогоор хамтран ажиллах ёстой. Хоорондоо байнга ярьж зөвлөж байж сая сайн дуу бүтдэг.   -Хайрлаж явдаг болон хамтран зүтгэгчийнхээ талаар, мөн өнөө үеийн дуучдыг хэр үнэлдэг вэ?   -Уран бүтээл хийх хугацаанд сэтгэл санааг үнэнчээр дэмжин, алдаа дутагдлыг шууд хэлдэг хүнд хайртай байдаг. Мөрдорж багш, Батсүх нарын хүмүүс маш их зөвлөгөө өгдөг байлаа.    Миний хүндэлж явдаг уртын дуучин Дорждагва гуай сайхан дуулдаг. Шуранхайлаад ирэхээрээ үнэхээр сайхан даа. Норовбанзад, Жаргалсайхан багш болон сүүлийн үед Эрдэнэбат, Түвшинтөгс, Үнэнхүү, Далантай, Долгор, Жавзандулам, Гэрэлмаа нар олон жил дуулах шинжтэй байна.   -Хэзээ ч хуучрахгүй дуу, дуучин хоёр гэж байх юм?   -Өчнөөн олон жилийн тэртээд дуулсан дуу өнөө ч хуучраагүй л байна. “Алтай, Хангайн уулс”, “Тэмээн дээрээс наран ойрхон” зэрэг дуунуудаас ард түмэн ер уйддаггүй, хичнээн их дуулуулав аа. Одоо ч гэсэн.   -Хүнд шүтээн болсон уул, ус гэж байдаг. Магадгүй тэр шүтээн нь тухайн хүнийг харж явдаг даа.   -Тоглолтоор 18 аймгийг хэсэхэд надад хамгийн сайхан санагдсан нутаг Хөвсгөлийн Хорьдол сарьдагийн их уулс, Дархадын цэнхэр хотгор байлаа. Мэдээж төрж өссөн нутаг Отгонтэнгэр хайрхан маань байна.    Би болж өгвөл Отгонтэнгэрийн барааг алсаас ч болов хардаг. Бололцоо таарвал дэргэд нь очдог. Тэнгэр цэлмэг байхад Ганцын даваанаас бүр тод харагддаг. Энэ хавар Завханд ажиллаж явахдаа Очирваань уулынхаа барааг харж нулимс гаргаад л буцаж билээ. Очирваань уул маань завханчуудын сүлд хийморь, бүх юмыг өөд нь өргөж явдаг байх.   -Та уул усаа бишрэн шүтдэг юм байна. Ингэхэд бурханд хэр итгэдэг вэ?   -Монгол ардын дуунууд тэр чигээрээ бие биесээ сургасан гүн ухааны шинжтэй бурхан багшийн сургаалыг түшиглэсэн байдаг. Залуу насандаа,   "...Хээтэй торгонд хөлбөрч   Цуутай баян яваагүй   Луутай тэнгэрт залбирч   Гуутай бурхан тахиагүй” гэж цуурч явлаа. Тэр алдаагаа засах гэж л маанийн зургаан үсэг уншдаг даа.     -Таныг шүлэг бичдэгийг хүмүүс мэдэхгүй байх. Ер нь яруу найрагчдаас хэн хэнтэй нөхөрлөж явдаг вэ?   -19 насандаа Говь-Алтай аймагт сумын заан цол хүртэж явлаа. Төгөлдөр хуур, баян хуур, европын даралтат хөгжим тоглодог. Хэд хэдэн дууны үг, ая хийлээ. 20 орчим дууны шүлэг бичлээ. Энэ бүхэн маань эцэг эхийн удам угсаанаас гадна байгаль ээжийн хайрласан хишиг. Шүлэг бичих минь бага насных байсан. Багаасаа Явуухулан гуайн шүлгийг уншиж цээжлэх дуртай байлаа.    Нэгэн удаа Явуухулан гуайтай тааралдаад “Би таны шүлгийг цээжлэх дуртай” хэмээн яриа эхлүүлэн танилцаж, нэгэн үдшийг хамтдаа өнгөрөөж билээ. Түүнээс хойш их дотно болсон. Б.Лхагвасүрэн, Ц.Чимиддорж бид гурав хоорондоо “амин сүнс” гэсэн үг.    Бас “Мөрөөдлийн дуу”-г ноднин жил дуулахад Дан.Нямаа “Би өөрийгөө сайн яруу найрагч гэж боддог. Гэтэл Адараа ахын энэ шүлэг жинхэнэ яруу найраг байна” гэж хэлсэн. Тэр үед урам орон баярлаж, бичих хүсэл их төрсөн.   -Сүүлийн үед ямар уран бүтээл шинээр хийж байна вэ?   -“Тэмээн дээрээс наран ойрхон” дууг 1975 оноос өнөөдрийг хүртэл дууллаа. Өөрөөр хэлбэл нэг тэмээг 22 жил солихгүй уналаа гэсэн үг. Мал гэдэг төллөх ёстой шүү дээ. Тиймээс “Тэнэгэр говьдоо тэмээтэйгээ жаргалтай” гэдэг дууг бэлдэж бэлэн болголоо. Дуу маань үр төл нь болж таараа.   “...Тайлган шарыгаа   Таваглаж уная даа   Танхил чамдаа   Жонжуулж хүрье дээ   Тэнэгэр говьдоо   Тэмээтэйгээ жаргалтай...”гээд л дуулдаг. Цаана нь бас бус юм бий.   -Эр хүний жаргал эзгүй хээр гэдэг дээ. Адараа ах анд хэр билээ?   -Залуу байхдаа анд их хорхойтой байлаа. Хамгийн том ан гэвэл нэг гахай, нэг чоно авласан. Тарвага их агнадаг, маханд нь ч их дуртай. Харин ноцтой ан мэр сэр хийсэн. Тэр бол нууц. /инээв/   -Хөдөөнөөс гаралтай хойно эмнэг сургаж, айраг уухад гарамгай биз дээ?   -Эмнэг сургадаг л байлаа. Одоо морь унах гээд дөрөөлөхөөрөө цаашаа давж уначих гээд чадахаа байсан байна лээ. Амархнаар нь тэмээ л унадаг. Айрганд бол дуртай, нэг суувал таван литр орчмыг уучихна. Н   эг удаа ээжийн дүү Жүгдэртэй Дундговь аймгийн Адаацаг суманд ачаагаа буулгачихаад буцах замдаа Баянбараатад айраг ууя гээд нэгэн айлд ортол ханхар том эр сууж байв. Нэр усаа мэдэлцэж, мэндэлтэл улсын арслан Оргодол гэв. Ингээд хавь ойрынхоо улсыг цуглуулж, найр наадам шахуу юм болов. Өглөө нь Оргодол гуай долоон литр айраг уучихаад хээвнэг мордоод явчихаж билээ.   -Үүнээс үүдээд асуухад өөрт тань хөгтэй явдал учирч байв уу?   -Алийг тэр гэхэв. Нэг удаа Дорнод аймагт тоглолт хийхээр зуны халуунд явлаа. Тоглолт гадаа хийдэг байлаа л даа. Халуун болохоор костюмаа тайлчихаад турсикэн дээрээ дээлээ шууд өмсөөд дуулдаг байсан юм.    Дадлага хийж байсан Барилгын техникумын бөөн залуучуудын дунд дуулсан. Хөдөлж болохгүй, бүгд тойроод суучихсан байлаа. Гэтэл хуй салхи ирээд хормой сэвээд хамаг юм гаргачихдаг байгаа. Охид ч нүүрээ дарчихлаа. Банди нар шоолж хөхрөөд, би хормойтойгоо ноцолдоод байдаг. Бууж өгдөггүй, ичихээрээ нэг болж билээ.     -Таны бичсэн шүлэг, дуулсан дуу ихэвчлэн хайр сэтгэл, амьдрах ухааны тухай байдаг. Амьдрал хайр дурлалын тухай?   -Амьдрал гэдэг бол амьдрахын ухаан юм. Хүн амьд явахын тулд хоол иддэг бол нийгмийн дунд ямар хэмжээний байр суурьтай байх, хүмүүстэй яаж харьцан амьдралаа зохицуулж явах гэдэг өөрийн санаа бодлоос шалтгаална. Хайр гэдэг бол маш өргөн сэдэв. Дурлал нь удах тусмаа хайр болдог байх. Хайрыг дурлалаас илүү хүндэлж явах ёстой.    Залуучуудад үнэнч хайр дутмаг байна. Эдийн засгийн тооцоотой зүйл л явагдаж байна. Хүнтэй аятайхан харьцаж хөөрдөг тэр сайхан чанар дутуу байгаа юм шиг ээ.   -Уучлаарай, таныг чилээчих шиг боллоо. Сүүлийн асуулт. Таныг хүмүүс төр түмнийхээ шагналыг нэг биш хэд хэдэн удаа авах ёстой хүн гэж ярьдаг юм.   -Ард түмэн өөрсдийн үнэлгээ, хүсэл бодлоо Ерөнх

Монгол улсын Төрийн шагналт зохиолч С.Эрдэнэ: Монгол хүнийг ойлгоход амархан1 сар 8. 16:08

Монгол улсын Төрийн шагналт зохиолч С.Эрдэнэ 1993 онд Японы Оосака хотноо болсон Азийн соёлын форумд урилгаар оролцож, “Нүүдэлчин ард түмэн байгалийг шүтэх нь” сэдвээр лекц уншсан билээ.   Зохиолч маань байгалиа шүтэх үзэлтэн байж, хүн байгалийн мөнхийн харилцааны тухай олон бүтээл туурвисныг уншигч та бүхэн андахгүй. Зохиолчийн үнэт өв болсон лекцийг нийтийн хүртээл болгохоор Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, номын багш Ломбын Нямаа ажаа манай сонинд ирүүлжээ.   Монгол хүний ааш зан, амьдралын зан заншлыг ихэнх гадаад хүмүүс ойлгоход хэцүү байдаг нь нууц гэж бодож байгаа байх

Шинэ мэдээ

Иракийн парламентын сонгуульд Ас-Садрын удирдсан эвсэл ялжээ4 минут 17 секундын өмнөДАШТ-2018-ын үеэр таксины үнийг хянана9 минут 17 секундын өмнөШХАБ-ын 3 дахь марафон гүйлт 12 дугаар сард болно14 минут 17 секундын өмнөLG группын захирал Ку Бон Му таалал төгсчээ19 минут 17 секундын өмнөӨнөөдөр болох үйл явдлууд24 минут 17 секундын өмнө“Эдийн засгийн форум-2018” Төрийн ордонд өнөөдөр эхэлнэ29 минут 17 секундын өмнөӨнөөдөр цахилгаан шугам тоноглолд засвар үйлчилгээ хийх хуваарь34 минут 17 секундын өмнөУИХ дахь намын бүлэг, ажлын хэсгүүдийн хуралдаан болно1 цаг 15 минутын өмнөЭнэ өдрийн зурхай1 цаг 25 минутын өмнөЦаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлэх мэдээ1 цаг 35 минутын өмнөМаурис Слапак: Монгол эмч нарын хүнээ гэсэн сэтгэл, хариуцлагатай чанар нь сэтгэгдэл төрүүлсэн2 цаг 5 минутын өмнөАялал жуулчлалын нөөц бололцоог хөгжүүлэхийн тулд нэгдсэн цахим сүлжээ байгуулна5 сар 20. 15:00Японы Ерөнхий сайд Шинзо Абэ Орост айлчилна5 сар 20. 14:55Автомат жолоодлоготой “DEVBOT” автомашины мэргэжлийн нисгэгч Райн Таэрктай уралджээ5 сар 20. 14:50Мэргэжлээ хэрхэн сонгох вэ5 сар 20. 14:45Шакил О’Нил Супермэнтэй харшаа худалджээ5 сар 20. 14:40“Wi-Fi” төхөөрөмжийг яагаад шөнө унтраах хэрэгтэй вэ5 сар 20. 14:35Хаврын тариалалт талдаа орлоо5 сар 20. 14:30Женнифер Энистон АНУ-ын ерөнхийлөгч болж, эмэгтэй хүнтэй гэрлэнэ5 сар 20. 14:25Эссэн таргаар үснийхээ өнгийг сэргээж болно5 сар 20. 14:20Тонометр даралтыг буруу заадаг 7 алдаа5 сар 20. 14:15Тэнгэрийн ташуур хэмээн өрнө дахиныг донсолгосон Хүннүгийн хаан Атилла5 сар 20. 14:10Shaqtin A Fool (18.05.19)5 сар 20. 14:05Гвинейн домч хэдэн зуун эмэгтэйн гэдсийг хөөлгөж, жирэмсэн гэж итгүүлжээ5 сар 20. 14:00Байгаль, амьтдын гоё зургууд5 сар 20. 13:55Энэ онд эмэгтэй зуны цамц ямар байх вэ5 сар 20. 13:50Таны хүүхэд аль сургуульд орох вэ5 сар 20. 13:45James Bond шиг хувцаслахад хэдэн төгрөг хэрэгтэй вэ5 сар 20. 13:40Танилц: ЕБС-ийн сурагчдын амралтын хуваарь5 сар 20. 13:35Умард Солонгосын офицер Өмнөд рүү зугтжээ5 сар 20. 13:30
© 2008 - 2018 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.